به حاقّ تعاليم يا ادبيّات شيعى رهنمون شوند. غالب آنچه آنان درباره تفكّر شيعى مورد مطالعه قرار دادند، از طريق منابع غيرشيعه به دست آمده بود. «هاجسون» مىگويد:
تمام اين جريانها، در تمايل خود به مطالعه تفكّر شيعى، به طور نسبى، در كمتوجّهى به مناطق مركزى هلال سبز و ايرانـ كه از نفوذ غربيها دور بودندـ مشتركاند. بعد از جنگ جهانى اوّل، جريان قاهرهاى مطالعات اسلامى متداولترين نگرش اسلامگرايان شد؛ در حالىكه جريانهاى ديگر به مطالعات اسلامى خود، به عنوان مطالعات محلّى نگاه مىكردند. (همان)
بنابراين، هنگامى كه يك مستشرق، تفكّر شيعى را از طريق عثمانى، قاهره يا هند بررسى كند، اوّلاً براى او كاملاً طبيعى است كه نسبت به اسلام شيعى با مخالفت و مغرضانه قضاوت كند.
نظريه مورّخان مسلمان ـ كه غالبا سنّىاندـ هميشه مىكوشند نشان دهند كه تمام مكاتب فكرى ديگر غير از خودشان، يا غلط است يا حدّاقل نظريّه واقعى اسلامى نيست. آثار آنان «فرقههاى بيشمارى» را نام مىبرد و محقّقان جديد را به اين فرضيّه غلط رهنمون مىشود كه گويا تمام آن فرقهها «مرتد» هستند. (همان: ص 66 ـ 67)
بدينسان ما متوجّه مىشويم كه تا همين اواخر، پژوهشگران غربى به راحتى، تفكّر سنّى را به عنوان اسلام ارتودوكس و تفكّر شيعى را به عنوان فرقه ضالّه معرّفى مىكردند. بعد از طبقهبندى تفكّر شيعى به عنوان فرقه ضالّه اسلامى، اين موضوع براى پژوهشگران غربى كاملاً طبيعى مىنمود تا تشكيك برخى از دانشمندان سنّى را نسبت به ادبيّات آغازين شيعه، اقتباس كند. آنان حتّى مفهوم تقيّه را به عنوان نماد نسبىگرايى در شيعه تلقّى كردند و اين فرض را يقين پنداشتند كه هر عبارت محقّق شيعه يك مفهوم پنهان هم دارد. در نتيجه، هر وقت يك مستشرق فرصتى مىيافت تا تفكّر شيعى را مطالعه كند، تعهّد پيشين او به سنّت مسيحى ـ يهودى غرب با غرضورزى سنّى، به زيان تفكّر شيعى همراه مىشد. يكى از بهترين مثالهاى اين همراهىِ مغرضانه، در شيوه نگرش مستشرقان به واقعه غديرخم ديده مىشود.