و نهى استـ به عنوان خلافهاللّه تعبير مىشود. اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد:
لا تخلو الأرض من قائم للّه بحجّة إمّا ظاهرا مشهورا و إمّا خائفا مغمورا... أولئك خلفاء اللّه في أرضه و الدّعاة إلى دينه.۱هرگز زمين خالى نمىماند از كسى كه حجّت الاهى را به پا دارد، خواه ظاهر و مشهور باشد و خواه ناامن و پنهان.... آنان خلفاى خدا در روى زمين و داعيان به سوى دين اويند.
در روايتى از امام رضا عليه السلام خلافهاللّه و خلافة الرّسول، مساوق و در عرض هم به كار رفته است. ۲ زيرا خلافت و سلطنت رسول از سوى خداست؛ لذا خلافت كسى كه بعد از رسول، بر مسند او تكيه مىزند و به جاى او مىنشيند نيز، منتسب به خداى تعالى مىباشد.
اين است كه وقتى مأمون به حضرت امام رضا عليه السلام گفت: به نظرم رسيده كه خود را از خلافت معزول كنم و با تو بيعت نمايم، امام عليه السلام در پاسخ، خلافت را مقامى الاهى دانست و فرمود:
إن كانت الخلافة لك و جعلها اللّه لك، فلا يجوز أن تخلع لباسا ألبسك اللّه و تجعله غيرك. و إن كانت الخلافة ليست لك، لايجوز لك أن تجعل لي ما ليس لك.۳اگر خلافت براى توست و خداوند آن را براى تو قرار داده، پس جايز نيست لباسى را كه خداوند آن را به تو پوشانيده است، بركنى و به ديگرى واگذارى. و اگر خلافت براى تو نيست، جايز نيست چيزى را كه از آنِ تو نيست به من واگذارى.»
پس خليفه در روايات به امام و صاحب مقام سلطنت الاهى اطلاق شده است. براى روشنشدن بحث، لازم است «خلافهاللّه» بيشتر تحليل شود.
1.نهجالبلاغه، حكمت ۱۴۷.
2.كافى ۱ / ۱۹۹.
3.عيون اخبار الرّضا عليه السلام ۲ / ۱۳۹.