جایگاه حدیثی احمد بن ابی‌زاهر و درون‌مایه‌های روایات وی

احمد ابن ابی‌زاهر از عالمان متقدم امامیه و از چهره‌های حدیثی مدرسه قم است که دارای نگارش‌هایی با رویکرد حدیثی ـ کلامی است. اگر چه حجم اطلاعات و روایات بر جای مانده از وی اندک است و کتاب‌های او در اختیار ما نیست، با این همه گردآوری مجموعه روایاتش از منابع متقدم شیعی می‌تواند به بازیابی بخشی از میراث‌ علمی او منجر شود. در پژوهش حاضر تلاش شده تا محتوای کتابی از ابی‌زاهر با عنوان «صفة الرسل و الأنبیاء و الصالحین» بازسازی شود. شواهد گوناگونی همانند نقل به مضمون و یا نقل به اسانید دیگر در منابع شیعی، حاکی از صحتِ حداقل بخشِ بر جای مانده از روایات وی می‌باشد.
 1262

شخصيت سيد مرتضي،كتاب امالي و احاديث آن

سيد مرتضى علم الهدى در ماه رجب سال ۳۵۵ ق, در شهر بغداد ديده به جهان گشود. پدر مرتضى از علما و خوش نامان نزد آل بويه بود تا جايى كه بهاءالدوله ابونصر بن بويه او را به «طاهر يگانه» ملقب ساخت. مرتضى برادر كوچكترى داشت كه در سال ۳۵۹ ق, به دنيا آمد و به سيد رضى ملقب گرديد. وى جامع نهج البلاغه است و در سال ۴۰۶ ق, وفات يافت.
 6592

روش‌شناسي آراي حديثي علامه عسکري در بوته سنجش با تأکيد بر معالم المدرستين

علامه عسکری از جمله حدیث پژوهان شیعی معاصر، دارای دیدگاه ­ها و آرای خاص در تحلیل و ارزیابی میراث حدیثی فریقین بود. کتاب معالم المدرستین، نمونه مناسبی برای انعکاس آرا و دیدگاه‌های حدیثی ایشان است. وی در این کتاب با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی روایات فراوانی از منابع فریقین را مورد ارزیابی قرار داده و دیدگاه ­های نوینی در باره آنها ارائه کرده است. این مقاله می‌کوشد تا با تکیه بر کتاب یاد شده، مبانی و روش‌های حدیث پژوهی علامه عسکری را کشف و به تحلیل و بررسی اندیشه‌‌های حدیثی وی بپردازد.
 11441

سبک‌شناسي سيوطي در « اللئالي المصنوعه »

سیوطی که در زمره دانشمندان پرکار اهل سنت به شمار می‌رود در حوزه احادیث موضوعه با انگیزه پالایش، نقد و تلخیص کتاب الموضوعات نوشته ابن جوزی (۵۰۸ _ ۵۹۷ ﻫ ) وارد می‌شود. نقل طریق مؤلف منبع اصلی از ویژگی‌های کار اوست که به تلخیص سند کمک کرده است. تلفیق احادیث ابواب مختلف و حذف برخی از روایات پژوهشگر را به این نتیجه می‌رساند که استفاده از الموضوعات آسان‌تر است. اعتماد سیوطی بر ذهبی و ابن حجر به رفع تهمت وضع از برخی روایات و راویان منتهی شده است. در نقد متون مورد تأیید شیعه، گاه بر آتش رد افزوده، ولی گاهی از عدم وضع برخی دفاع کرده است، اما در نسبت غلو و رفض به راویان شیعی نمی‌توان تفاوتی میان سیوطی و دیگر ناقدان قائل شد.
 10576

بررسي رويكرد مقدس اردبيلي به اخبار و روايات سبب نزول

بيشتر روايات سبب نزول اخبار آحادند که از طريق اهل سنت وارد شده‌اند. طرز نگرش شخص به مقوله روايت، به طور عام و به خبر واحد، به طور خاص، در چگونگي تعامل او با روايات و اخبار سبب نزول مدخليت تام دارد. فقيه اخباري گرچه به نقل روايات سبب نزول مبادرت شايسته مي‏‏ورزد، اما به بهره‌گيري از مضمون آنها چندان علاقه‏اي ‏نشان نمي‏‏دهد. در مقابل، فقيه اصولي برخوردي متفاوت با اين روايات دارد؛ آن گروه از اصولياني که خبر واحد را منشأ عمل ندانسته‌اند، کمتر به نقل روايات سبب نزول پرداخته‏اند ‏و آنان که به خبر واحد عمل کرده‌اند، به نقل اين نوع روايات بيشتر مبادرت ورزيده‏اند ‏و بهره برداري‏هاي‏ متنوعي از اين روايات در آثارشان مشاهده مي‏‏گردد. مقدس اردبيلي، فقيه اصولي، از گروه اخير است. او مانند سلف خود، شيخ طوسي به خبر واحد بها داده است و به استناد روايات سبب نزول به تأييد يا ردّ استنباط‏هاي‏ فقهي، رفع ابهام از چهره برخي آيات و حتي به برداشت‏هاي‏ اصولي از مضامين روايات مزبور مبادرت کرده و در هنگام ضرورت، به نقد اين روايات نيز پرداخته است.
 3866

مراحل و قواعد فقه الحديث از ديدگاه مجلسي اوّل در « لوامع صاحبقراني »

محمدتقي مجلسي (م۱۰۷۰ ق)، معروف به مجلسي اول، از جمله علماي دوره صفوي است که در کتاب خود، لوامع صاحبقراني ـ که ترجمه و شرح من لايحضره الفقيه صدوق (م ۳۸۱ ق) است، به شرح احاديث و مباحث فقه ‌الحديث پرداخته است. او در مباحث فقه الحديثي، در گام نخست براي دست‌يابي به متن صحيح روايات و تشخيص متن صحيح از سقيم به مباحثي چون تصحيف، تحريف و سهو نسخه برداران اشاره کرده و با ديدن نسخه‌هاي متعدد، متن صحيح مورد نظر خود را نشان داده است. سپس در گام بعدي، به فهم متن روايات مي‌پردازد. او براي فهم روايات، قواعد چهارگانه‌اي به نام‌هاي فقه اللغه، تقيه، نقل به معنا و تعارض اخبار دارد. هر يک از اين قواعد در اين تحقيق تعريف و بررسي شده‌اند. مجلسي، براي شناخت معاني الفاظ حديثي در زمان استعمال به کتب لغت کهن مراجعه کرده است .همچنين وي به ريشه‌يابي واژه‌ها و ذکر معناي لغوي و اصطلاحي و عرفي واژه با توجه به توضيح و تبيين ائمه در روايات ديگر دقت کرده است. به نظر وي، تقيه يکي از مباحث مهم در فهم محتواي احاديث است و بيشتر روايات به صورت تقيه از ائمه صادر شده است. همچنين، در حل بيشتر احاديث متعارض، علم به تقيه‌اي بودن روايت، مشکل تعارض اخبار را حل مي‌کند. مجلسي معتقد است بعد از زمان تدوين وکتابت رسمي احاديث در روايات صدوق ،گاهي نقل به معنا صورت گرفته شده است. به اعتقاد وي نقل به معنا و اختصار توسط صدوق به معناي حديث لطمه وارد کرده است. مجلسي در خصوص احاديث متعارض در گام نخست، معتقد است اخبار متعارض نبايد با احاديث محکم در تعارض باشد. سپس براي حل تعارض اخبار، جمع روايات متعارض را مناسب‌تر از کنار زدن اين گونه روايات مي‌داند. اين مقاله به بحث مراحل و قواعد مجلسي در فهم متن احاديث با تکيه بر کتاب لوامع صاحبقراني پرداخته است.
 8989

شانزده گواهی تدریس از علامه مجلسی

از این گواهی معلوم می‌شود که علامه در آخر عمر خود به تدریس بحار الانوار اشتغال داشته است: «بسم الله الرحمن الرحیم أنهاه المولی الاولی الفاضل الصالح الفالح الورع الذکی التقی مولانا محمد علی المشهدی-و فقه الله تعالی لمراضیه-سماعا و تصحیحا و ضبطا فی مجالس آخرها آخر شهرجمادی الاخرة لسة(1110)فأجزت له-کثر الله أمثاله-أن یروی عنی کل ما أخذه منی بأسانیدی المتصلة الی أرباب العصمة صلوات الله علیهم. متن گواهی «بسم الله الرحمن الرحیم و سلام علی عباده الذین اصطفی؛اما بعد:فقد قرأ علی المولی الفاضل التقیالالمعی الاخ فی الله المحبوب لوجه الله مولانا ابن علی وفقه الله تعالی لمراضیه،سماعا فی أدعیةالصحیة السجادیة مع ما ألحق بها،صلوات الله علی من ألهمها،فی مجالس آخرها أواسط شهر اللهالمکرم من شهور سنة[اثنتین]و سبعین و ألفو أجزت له زید توفیقه أن یرویها عنی مع سائر ما سمعهمنی بأسانیدی المتصلة الی أرباب العصمة صلوات الله علیهم و کتب بیمناه الداثرة أفقر عباد الله محمد باقر بن محمد تقی عفی عنهما بالنبی و آله المطهرین، حامدا مصلیا مسلما. چند گواهی از علامه مجلسی به وی تاکنون شناسایی شده، بدین ترتیب: گواهی اول به بهاء الدین محمد جیلی متن درسی: تهذیب الاحکام تاریخ پایان درس: اواسط ذی قعده 1072 ق محل تحریر گواهی: اواخر کتاب الصلاۀ تهذیب الاحکام ضمیمه گواهی: اجازه به شاگرد متن گواهی «بسم الله الرحمن الرحیم أنهاه المولی الفاضل الکامل الورع الذکی الشیخ بهاء الدین محمد الجیلی أیده الله تعالی، سماعا و تحقیقا و ضبطا فی مجالس آخرها أواسط شهر ذی القعدة الحرام السنة اثنتین و سبعین و ألف."
 436

سيد عبد الله شبر در نزاع اصولی و اخباری

يکي از جريان‌هايي که پس از دوره‌اي رکود، از اوايل سده يازدهم در لباسي تازه رونق يافت؛ جريان اهل حديث بود. اين جريان که با اجتهاد و انحصار برداشت‌ها در سبک و سياق‌هاي سنتي مجتهدان مخالفت داشت، به تدريج طرفداراني جدي پيدا نمود؛ اما با روي کار آمدن مکتب اصولي وحيد بهبهاني(م۱۲۰۵ق) با شکست مواجه گرديد و از محافل علمي شيعه رخت بر بست. يکي از دانشمنداني که در دوره نزاع ميان اصولي و اخباري مي‌زيست، سيد عبدالله شبر(م۱۲۴۲ق) از محدثان پرکار اماميه است که صاحب آثار متعددي با رويکرد حديثي است. جايگاه اين دانشمند بزرگ در نزاع ميان اصولي و اخباري موضوعي است که در اين مقاله بررسي مي‌شود.
 8670
صفحه از 13
تعداد موارد : 124