تاريخ: شنبه 1394/10/26

002 ـ و موضع الرساله

وَ مَوْضِعِ الرِّسالَةِ .

و جايگاه رسالت ...

توضيح واژه ها

مَوضِع : اسم مكان ، به معناى محل ، جا . [۱]

الرِّسالة : پيام ، پيامبرى ، ابلاغ . [۲]

شرح

جايگاه رسالت ، ويژگى ديگرى براى امامان عليهم السلام است و از آن جا كه به عنوان ويژگى آنان در «زيارت جامعه» آمده است ، معنايى فراتر از انتساب به پيامبر صلى الله عليه و آله دارد كه بايد بررسى شود .

مفهوم رسالت

نبوّت و رسالت ، واژگانى هستند كه براى پيامبران الهى استفاده مى شوند ، امّا همپوشى كاملى ندارند ؛ زيرا «نبى» ، از جانب حق ، خبر مى دهد ، امّا وظيفه ابلاغ به مردمان را ندارد ؛ ولى «رسول» ، پيامبرى است كه از جانب حق ، سخن مى گويد و سخن حق را به جامعه بشر ، منتقل مى نمايد . بنا بر اين ، مقام رسالت ، از نبوّت برتر است . در اين عبارت ، امامان عليهم السلام در جايگاه رسالت الهى معرّفى شده اند . اكنون سؤالى كه فرا روى ماست ، اين كه آيا رسالت امامان ، همان رسالت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله است ، يا آن كه نوع رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله با رسالت ائمّه ، متفاوت است ؟

بررسى انواع رسالت ، پاسخى به اين پرسش است .

انواع رسالت

۱ . رسالت ابلاغ وحى . بالاترين مرتبه رسالت ، ارتباط بى واسطه با مبدأ وحى و يا به وسيله فرشته و ابلاغ دستورهاى الهى است . چنين رسالتى ، ويژه پيامبران اولو العزم و سرآمدِ آنان ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله است . پيامبر ، آنچه را از حق تعالى مى شنود ، به مردمان مى رساند .

۲ . رسالت خاصّ تبيين وحى . معناى ديگر رسالت ، رسالت خاصّ تبيين وحى است كه در چنين رسالتى ، افراد ويژه اى كه خداوند متعال معيّن كرده است ، به دستور پيامبر ، وحى الهى را براى مردم ، بازگو مى كنند . آنان ، با دريافت و فهم پيام هاى الهى ، واسطه ميان پيامبر و مردم هستند .

۳ . رسالت عامّ ابلاغ وحى . اين رسالت ، وظيفه همه كسانى است كه پيام هاى الهى را از طريق اوّل و يا دوم ، دريافت كرده اند . اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه در ماجراى غدير روايت شده ، ناظر بر نوع سوم رسالت است كه :

فَليَبلُغِ الشّاهِدُ مِنكُم الغائِبَ . [۳] هر كه از شما حاضر است ، بايد به غايبان برساند .

رسالت اهل بيت عليهم السلام

همان گونه كه گذشت ، اهل بيت عليهم السلام از جانب خداوند متعال و پيامبر او ، سخن مى گويند و بر اين اساس ، آنان ، ترجمان وحى الهى اند ، چنان كه امام رضا عليه السلام ، طبق نقلى ، مى فرمايد :

إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسُولِهِ نُحَدِّثُ ، وَ لا نَقولُ : قالَ فُلانٌ وَ فُلانٌ ، فَيَتَناقَضَ كَلامُنا ، إنَّ كَلامَ آخِرِنا مِثلُ كَلامِ أوَّلِنا وَ كَلامَ أوَّلِنا مُصادِقٌ لِكَلامِ آخِرِنا . [۴] ما از خدا و فرستاده اش سخن مى گوييم و نمى گوييم : «فلان كس و فلانى گفت» تا كلام ما متناقض شود . سخن آخر ما ، مانند سخن اوّل ماست و سخن اوّلين ما ، تصديق كننده سخن آخرينِ ماست .

اين حديث امام رضا عليه السلام ، جايگاه رسالت را نشان مى دهد كه سخن تمام امامان ، از وحى سرچشمه مى گيرد و بنا بر اين ، تناقضى در گفتار آنان ، ديده نمى شود . «موضع الرسالة» نيز به همين مقام رسالت كه واسطه ميان پيامبر و مردم است ، اشاره دارد ؛ زيرا برخى پيام هاى الهى را تنها اهل بيت عليهم السلام بايد ابلاغ نمايند و ديگرى را چنين مقامى نشايد . ابلاغ آيات اوّل سوره برائت، ادّعاى ما را ثابت مى كند . چنين برداشتى از مفهوم رسالت ، بيانگر آن است كه رسالت ، مفاهيم متعدّدى دارد و رسالت و نبوّتى كه با ارتحال پيامبر صلى الله عليه و آله از جهان رخت بربست ، با پيام رسانى امامان ، متمايز است .

ابلاغ آيات نخستين سوره توبه

آن گاه كه آيات «بَرَآءَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَـهَدتُّم مِّنَ الْمُشْرِكِينَ؛ [۵] اين ، [ اعلام ]بيزارى است از جانب خدا و فرستاده او ، به سوى آن كسانى از مشركان كه با آنان ، پيمان بسته ايد» ، نازل شد ، پيامبر صلى الله عليه و آله ، ابو بكر را به سوى مكّه گسيل كرد تا پيام بيزارى خدا و پيامبرش را به مشركان برساند ؛ امّا ناگاه ، بر پيامبر صلى الله عليه و آله چنين پيام فرستاده شد كه :

لا يُؤَدّى عَنكَ إلّا أنتَ أو رَجُلٌ مِنكَ . [۶]

[ پيام را ] از جانب تو ، جز خودت يا مردى از [ خاندان ] تو نرساند .

و بدين سان ، پيامبر خدا ، ابو بكر را از نيمه راه ، باز گرداند و امير مؤمنان على عليه السلام مأموريت يافت تا پيام الهى را براى مشركان ، باز خوانَد و در برابر دلْ ناخوشى ابو بكر ، به او فرمود كه جبرئيل عليه السلام بر ايشان نازل شده و به چنين كارى ، فرمان داده است . [۷]

نكته قابل توّجه ، آن كه اين سخن ، مطلق است و شامل حكم اعلان برائت و هر حكم الهى ديگرى مى شود كه نيازمند ابلاغ پيامبر صلى الله عليه و آله و يا شخصى همانند اوست .

به سخن ديگر ، احكام الهى اى كه به مردم ابلاغ نشده ، يا بايد توسّط خود پيامبر صلى الله عليه و آله ابلاغ شود يا توسّط اهل بيت ايشان ، و شخص سومى حق ندارد تا مبلّغ ابتدايى احكام الهى باشد . اين ، فضيلتى بس بزرگ براى اهل بيت عليهم السلام است كه عبارت «موضع الرسالة ؛ جايگاه رسالت» را به اين معنا مى توان حمل كرد .

علّامه مجلسى رحمه الله براى جمله «موضع الرسالة» ، دو معنا ذكر كرده است : يكى اين كه اهل بيت عليهم السلام ، گنجينه علم همه پيامبران هستند ؛ و ديگر اين كه اهل بيت عليهم السلام در جايگاهى قرار دارند كه پيامبر صلى الله عليه و آله هم در آن جايگاه ، قرار دارد . البته ايشان ، معناى اوّل را ترجيح مى دهد . [۸]

گفتنى است كه معناى اوّل ، از ديگر عبارات «زيارت جامعه» ، مانند : «خزّان العلم» و يا «عندكم مَا نزلت به رُسُله وَ هَبطت بِهِ ملائكته» نيز استفاده مى شود ؛ ليكن معنايى كه ذكر شد ، در اين قسمت از اين زيارت نورانى ، بهتر به نظر مى رسد .

 


 

[۱] «الوضع : ضد الرفع و الموضع إسم مكان» (لسان العرب ، ج ۸ ، ص ۳۹۶) .

[۲] «الإرسال : التوجيه ، و قد أرسل إليه ، و الإسم الرِّسالة» (لسان العرب ، ج ۱۱ ، ص ۲۸۳) ، «و الرَّسول : إسم مَن اُرسل» (همان ، ص ۲۸۴) .

[۳] الكافى ، ج ۱ ، ص ۲۹۱ ح ۶ ؛ تحف العقول ، ص ۳۴ .

[۴] رجال الكشّى ، ج ۲ ، ص ۴۹۰ .

[۵] سوره توبه ، آيه ۱ .

[۶] الإرشاد ، ج ۱ ، ص ۶۵ ـ ۶۶ ؛ مسند ابن حنبل ، ج ۱ ، ص ۳۱۸ ، ح ۱۲۹۶ .

[۷] همان جا .

[۸] ر . ك : بحار الأنوار ، ج ۱۰۲ ، ص ۱۳۴ .

  • و موضع الرساله (قسمت اول ـ از دقیقه 18) (دانلود)

  • و موضع الرساله (قسمت دوم ـ تا دقیقه 17) (دانلود)

  • و موضع الرساله (قسمت اول ـ از دقیقه 18) (دانلود)

  • و موضع الرساله (قسمت دوم ـ تا دقیقه 17) (دانلود)