تاريخ: چهارشنبه 1394/11/7

062 ـ و صبرتم علی ما اصابکم فی حبه

وَ صَبَرْتُم عَلى ما أصابَكُمْ فى حُبِّهِ .[۱]

و در راه محبّت او ، در برابر هر چه [ از سختى و ناگوارى كه ] به شما رسيد ، شكيبايى ورزيديد ...

توضيح واژه ها

صَبَرَ : بردبارى كرد ، شكيبايى كرد ، صبورى ورزيد .[۲]

أصابَ : رسيد ، اصابت كرد .[۳]

الحُبّ : دوستى ، محبّت .

شرح

در اين عبارت ، به يكى ديگر از برجسته ترين ويژگى هاى اخلاقى اهل بيت عليهم السلام ، يعنى صبر و پايدارى در برابر مصائب و سختى ها ، اشاره شده است . در واقع ، پايدارى در راه رسيدن به هدف و شكيبايى در مواجهه با دشوارى هاى زندگى ، اصلى ترين شرط امامت و رهبرى است . قرآن كريم ، تصريح مى فرمايد :

«وَ جَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُواْ وَ كَانُواْ بِـئايَـتِنَا يُوقِنُونَ .[۴]و از آنان ، پيشوايانى را قرار داديم كه به فرمان ما ، راه را مى نمودند ، از آن رو كه شكيبايى ورزيدند و آيات ما را بى گمان ، باور داشتند » .

صبر ، كيمياى خودسازى و سازندگى و مبدأ همه كمالات انسانى است :

صد هزاران كيميا ، حق آفريد

كيميايى همچو صبر ، آدم نديد .

تلازم محبّت و صبر

در عبارت هاى پيشين اين زيارت نورانى خوانديم كه اهل بيت عليهم السلام ، داراى كمال محبّت خدا هستند : «وَ التّامّين فى مَحَبَّة اللّه » .[۵]در اين عبارت از زيارت ، به اين نكته اشاره شده كه اهل بيت عليهم السلام ، انواع سختى ها و مصائب را در راه دوستى خدا ، تحمّل كردند[۶]. اين سخن ، بدين معناست كه دوستى خدا در اين جهان ، ملازم پايدارى و شكيبايى در بلاها و مصائب است :

نازپروردِ تنعّم ، نبرَد راه به دوست

عاشقى ، شيوه رندان بلاكش باشد .

در روايتى آمده است كه امام صادق عليه السلام ، به يكى از شاگردانش به نام سَدير مى فرمايد :

إنَّ اللّهَ إذا أحَبَّ عَبدا غَتَّهُ بِالبَلاءِ غَتّا وَإنَّا وَ إيّاكُم . يا سَديرُ! لَنُصبِحُ بِهِ وَ نُمْسي .[۷]خداوند ، هر گاه بنده اى را دوست بدارد ، او را در بلا فرو مى برد . اى سَدير! ما و شما ، روز و شبمان را با بلا ، سپرى مى كنيم .

لحظه اى بايد درنگ كرد . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، ۲۳ سال تبليغ كرد ؛ امّا مصيبت هايى را تحمّل كرد كه نوح عليه السلام ، با همه سختى هايى كه ديد ، در عمر طولانى خود ، مشاهده نكرد و در برابر آزارهايى شكيبايى كرد كه ايّوب نيز ـ كه سرآمدِ بلاكشان است ـ ، به آنها گرفتار نشد .

امير مؤمنان عليه السلام ، احوال خود را در دوران شكيبايى ، به شخص «استخوان در گلو مانده» و «خار و خاشاك در چشم پاشيده شده» تشبيه مى كند،[۸]كه تصوّر اين حالت ، بسيار دردناك است ؛ زيرا در اين احوال ، خوردن آب هم دشوار است و يك لحظه چشم گشودن هم ناممكن .

بدين سان ، كسانى كه به خداوند متعال نزديك ترند ، در راه او ، يعنى در راه احياى ارزش هاى الهى ، تلاش بيشترى مى كنند و سختى هاى بيشترى مى بينند :

هر كه در اين بزم ، مقرّب تر است

جام بلا ، بيشترش مى دهند .

و از اين رو ، انبياى الهى و اوصياى آنان ، بيش از ديگران در اين جهان ، در معرض ناگوارايى ها و سختى ها هستند ، چنان كه از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود :

إنَّ أشَدَّ النّاسِ بَلاءً الأنبِياءُ ، ثُمَّ الَّذينَ يَلُونَهُم ، ثُمَّ الأمثَلُ فَالْأمثَلُ .[۹]بى گمان ، پيامبران ، بيش از همه سختىِ بلا را مى چشند ، پس از آنها ، جانشينان و پيروانشان و سپس ، به ترتيب ، كسانى كه نزد خدا ، مقامى ارجمندتر دارند .

و خاتم انبيا صلى الله عليه و آله ـ كه سرآمدِ مقرّبان و دوستان الهى است ـ ، پيش از ساير پيامبران ، سختى مى كشد . از ايشان ، روايت شده كه فرمود :

ما أُوذِىَ نَبِىٌّ مِثلُ ما أُوذِيتُ .[۱۰]هيچ پيامبرى ، مانند آنچه من آزار ديدم ، آزار نديد .[۱۱]

و پس از پيامبر صلى الله عليه و آله ، امام على عليه السلام بيشترين سختى ها را تحمّل كرده است . امام عليه السلام ، طبق نقلى ، در باره سختى هايى كه در زندگى ديده ، مى فرمايد :

فَصَبَرتُ وَ في العَينِ قَذى وَ في الحَلقِ شَجَى .[۱۲]پس شكيبايى كردم ، در حالى كه گويا در چشمانم ، خاشاك و در گلويم ، استخوانى است .

و از همسرش فاطمه زهرا عليهاالسلام نيز گزارش شده :

صُبَّت علىَّ مصائب لَو أنَّها

صُبّت عَلَى الأيّام صِرنَ لَيالِيا .[۱۳]

مصيبت هايى بر من ، فرو ريخته شد كه اگر

بر روزها ريخته مى شد ، شب مى شدند .

و همچنين بوده اند ساير خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله . خداوند ، ما را از پيروان راه و از شيعيان راستين آنان ، قرار دهد !


[۱]در بعضى از نسخ ، به جاى «فى حبّه»، «فى جنبه» آمده است كه به معناى «در مسير خدا» است. (ر . ك : كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ۲ ، ص ۶۱۲) .

[۲]«أصل الصبر : الحبس» (لسان العرب ، ج ۴ ، ص ۴۳۸) . «حبس النفس عند الجزع» (همان جا) .

[۳]«أصاب الشى ء : وجده» (لسان العرب ، ج ۱ ، ص ۵۳۶) .

[۴]سوره سجده ، آيه ۲۴ .

[۵]ر . ك : ص ۲۴۶ .

[۶]چنان كه گفته شد ، در برخى نسخه ها «فى جَنْبه» آمده كه در اين صورت ، معناى اين جمله ، چنين مى شود : «آنان ، انواع مصائب را در راه فرمان بُردارى از خداوند ، تحمّل كردند» .

[۷]الكافى ، ج ۲ ، ص ۲۵۳ ، ح ۶ .

[۸]«فصبرت و فى العين قذى و فى الحلق شجى» (نهج البلاغة ، خطبه ۳).

[۹]الكافى ، ج ۲ ، ص ۲۵۲ ، ح ۱ .

[۱۰]المناقب ، ابن شهر آشوب ، ج ۳ ، ص ۲۴۷ ؛ بحار الأنوار ، ج ۳۹ ، ص ۵۶ .

[۱۱]البته شايد مراد از اذيّت ، آزارهايى باشد كه تا قيامت بر امّت پيامبر صلى الله عليه و آله وارد مى شود .

[۱۲]نهج البلاغة ، خطبه ۳ .

[۱۳]روضة الواعظين ، ص ۸۷ .

  • و صبرتم علی ما اصابکم (از دقیقه 15) (دانلود)

  • و صبرتم علی ما اصابکم (از دقیقه 15) (دانلود)