تاريخ: یکشنبه 1394/11/11

080 ـ و شهداء دار الفناء

وَ شُهَداءُ دارِ الْفَنَاءِ .

و گواهان سراى ناپايدار ...

توضيح واژه ها

شُهَداء : گواهان ، شاهدان . [1]

دار : خانه ، عمارت ، منزل . [2]

الفَناء : نيستى ، نابودى ، فنا . [3]

شرح

واژه «شهداء» ، جمع «شاهد» و يا «شهيد» ، از مادّه «شهود» ، به معناى گواه و ناظر است و در قرآن هم به همين معنا آمده است:

«وَ ادْعُواْ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ . [4] و گواهان خود ، غير از خدا را فرا بخوانيد».

و يا:

«لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ . [5] تا اين پيامبر ، بر شما گواه باشد و شما بر مردم ، گواه باشيد» .

تعبير «دار الفناء» ، به معناى سراى نيستى، اصطلاحى براى دنياست و در برابر آن ، «دار البقاء» ، به معناى سراى پايدار، اصطلاحى براى آخرت است.

اين عبارت ، امامان را گواهانِ سراى نيستى معرّفى مى كند. چگونگى نظارت امامان عليهم السلام در دنيا ، در عبارت «شُهَداء عَلى خَلْقِه» ، بررسى شد و نيازى به تكرار آن نيست. [6]

بررسى دو معناى «شُهداء»

برخى شارحان ، براى پرهيز از تكرار، «شهداء» را در اين عبارت ، به معناى كشته راه خدا ، معنا كرده اند و بر اين باورند كه امامان عليهم السلام ، در اين دنياى فانى ، شهيد شده اند و در جهان آخرت ، شفاعت بندگان را برعهده مى گيرند. اگرچه امامان عليهم السلام در اين سرا به شهادت رسيده اند ؛ امّا نمى توان از جمله «وَ شُهَداء دار الفناء» ، معناى كشته در راه خدا را به دست آورد ؛ زيرا در سراسر قرآن، شهادت به معناى گواه و شهود است و در پاره اى از روايات كه به معناى كشته راه خدا آمده ، همراه قرينه اى نظير مرگ و يا جهاد ، آمده است. براى نمونه ، پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده :

أشرَفُ المَوتِ قَتلُ الشَّهادَةِ. [7] شرافتمندانه ترين مرگ ، شهادت است .

نمونه هايى كه در آنها واژه «شهادت» ، بدون قرينه ، به معناى كشته راه خدا باشد ، بسيار اندك است . [8] بنا بر اين ، شايسته است كه «شُهَداء دار الفناء» ، به معناى گواهان سراى فانى باشد . چنين نظرى با توجّه به عبارت هاى بعدى زيارت ، بسيار پُرمعنا خواهد بود ؛ زيرا آنان در اين دنيا ، گواه اعمال و گفتار بندگان اند و در آن جهان نيز شفاعتگر بندگان خدا هستند ، در حالى كه اين دو ، با رحمت و مهربانى هميشگىِ آنان ، همراه است. با مطالعه عبارات بعدى زيارت : «و شفعاء دار البقاء و الرحمة الموصولة» ، اين رابطه ، بهتر تبيين خواهد شد .


[۱] «الشاهد و الشهيد : الحاضر و الجمع شهداء» (لسان العرب ، ج 3 ، ص 240) .

[۲] «الدّار : المحل يجمع البناء و العرصة» (لسان العرب ، ج 4 ، ص 298) .

[۳] «الفناء ، نقيض البقاء» (لسان العرب ، ج 15 ، ص 164) .

[۴] سوره بقره ، آيه 23 .

[۵] سوره حج ، آيه 78 .

[۶] ر . ك : ص 367 : «شهداء على خلقه» .

[۷] بحار الأنوار ، ج 100 ، ص 8 ، ح 4 .

[۸] ر . ك : ميزان الحكمة ، ج 6 ، ص 2872 ، باب 279 (شهادت) .

  • و شهداء دار الفناء (تا دقیقه 12) (دانلود)

  • و شهداء دار الفناء (تا دقیقه 12) (دانلود)