تاريخ: یکشنبه 1394/11/11

083 ـ و الآیة المخزونة

وَ الآْيَةُ الْمَخْزُونَةُ .

و آن نشانه پنهان در گنجينه ...

توضيح واژه ها

الآية : نشان ، نشانه آشكار ، علامت .

المَخْزُونَة : ذخيره شده ، اندوخته شده . [1]

شرح

پيش تر دانستيم كه آيه ، به معناى نشانه روشن و آشكار است [2] و امامان عليهم السلام ، از آن رو كه مظهر اسما و صفات الهى بوده ، خدانما هستند، آيه الهى اند. در اين عبارت ، آيه با واژه «المخزونة» همنشين شده است. مخزون ، به معناى نگهدارى شده و حفظ شده است و از همين رو ، به محلّ نگهدارى اشياى باارزش ، «خزينة» مى گويند و سينه رازدار را «مخزن اسرار» مى دانند . بنا بر اين ، مشتقّات «خزن» ، در فارسى ، پُركاربرد و با ذهن ما ، مأنوس است . اينك ، تركيب «الآيَة الْمَخْزونة» را بررسى مى نماييم:

مقامات معنوى امامان عليهم السلام

اهل بيت عليهم السلام ، بزرگ ترين نشانه هاى خدا در روى زمين اند . پيامبر صلى الله عليه و آله و دوازده امام بزرگوار ، آينه خدانما و مظهر تجلّى صفات او هستند. روايت شده كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، در معرّفى امام على عليه السلام فرمود :

مَعاشِرَ النّاسِ ! إِنَّهُ مِحْنَةُ الوَرَى وَ الْحُجَّةُ العُظْمى وَ الآيَةُ الكُبْرى . [3] اى مردم! او ملاكِ آزمايش جهانيان ، حجّت شكوهمند و نشانه بزرگ است .

امير مؤمنان عليه السلام نيز در معرّفى خويش ، همان جملات پيامبر صلى الله عليه و آله را تكرار كرده است و بر پايه روايتى فرموده :

أَنَا الحُجَّةُ العُظْمى وَ الآيَةُ الكُبْرى وَ المَثَلُ الأعْلى . [4] من ، بزرگ ترين حجّت ، بزرگ ترين نشانه و برترين نمونه ام .

در سخن ديگرى از امام على عليه السلام ، روايت شده كه فرمود:

ما للّهِِ نَبَأٌ أعظَمُ مِنِّى وَ ما للّهِِ آيةٌ أكْبَرُ مِنِّى . [5] براى خداوند ، خبرى بزرگ تر از من نيست ؛ و براى خداوند ، نشانه اى بزرگ تر از من نيست.

در نگاه دينى ما، اهل بيت عليهم السلام ، سخنى جز حقيقت نمى گويند و از زياده گويى و تعارفات ، پرهيز مى كنند . بنا بر اين ، سخنان آنان ، بيانگر جايگاه واقعى ايشان است و بى ترديد ، مى توان گفت كه در روى زمين ، نشانه اى برتر از وجود امامانِ اهل بيت عليهم السلام نيست ؛ زيرا ايشان ، از هر آنچه كه در تصوّر آيد ، خدا را بهتر و بيشتر نشان مى دهند ، به گونه اى كه شناخت واقعىِ مقام امام معصوم، شناخت خدا را در پى دارد ؛ زيرا هر كه عظمت ايشان را دريابد، عظمت خالقِ ايشان را دريافته است . روايت شده كه امام صادق عليه السلام به محمّد بن مُسلم ثقفى ، از فهميده ترين شاگردان خويش ، زيارتى را آموزش داد تا هنگام شرفيابى به حضور امير مؤمنان على عليه السلام ، آن را بخواند. در اين زيارت نامه آمده است :

السَّلامُ عَلَيكَ يا آيَةَ اللّهِ العُظمى ! [6] سلام بر تو ، اى بزرگ ترين آيه خدا !

اكنون مى توان به راز «الآية المخزونة ؛ نشانه پنهان بودن» اهل بيت عليهم السلام پى برد كه شناخت مقامات معنوى و عظمت حقيقى آنان ، كار هر كسى نيست و جز اولياى ويژه آنان ، كسى نمى تواند آن گونه كه شايسته است ، مقامات و كمالات معنوى آنان را دريابد ؛ بلكه آنچه اولياى ويژه اهل بيت عليهم السلام نيز از مقامات آنان مى فهمند ، مرتبه اى از كمالات آنهاست و با قلّه كمالات آنها ، بسيار فاصله دارد . قلّه مقامات اهل بيت عليهم السلام را كسى جز خدا و ديگر اهل بيت عليهم السلام ، نمى توانند درك كنند ، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه خطاب به امام على عليه السلام فرمود :

يا عَلِىُّ ! ما عَرَفَ اللّهَ إلّا أنَا وَ أنتَ ، وَلا عَرَفَنِى إلّا اللّهُ وَ أنتَ ، وَ لا عَرَفَكَ إلّا اللّهُ وَ أنَا . [7] اى على ! خدا را جز من و تو ، كسى نشناخت ؛ و مرا جز خدا و تو ، كسى نشناخت ؛ و تو را جز خدا و من ، كسى نشناخت .

اين معرفت ، در واقع ، شناخت قلّه كمالات و مقامات اهل بيت عليهم السلام است ؛ ليكن مراتب پايين تر آن براى پيروان خاصّ آنها امكان پذير است ؛ امّا نياز به تلاش علمى و عملى و تهذيب نفس دارد و در اين ميان ، دعا ، نقش ويژه اى دارد ، بخصوص در دوران غيبت . بر پايه روايتى ، امام صادق عليه السلام ، براى يكى از بزرگ ترين شاگردان خود ، زُراره ، دشوارى هاى زمان غيبتِ امام را برشمرده و به او دعايى را آموزش داده تا با خواندن مداوم آن ، از ترديدها رهايى يابد . در اين دعا ، آمده :

اللّهُمَّ عَرِّفنِي نَفسَكَ فَإنَّكَ إنْ لَم تُعَرِّفنِي نَفسَكَ لَم أعرِف نَبِيَّكَ ! اللّهُمَّ عَرِّفنِي رَسولَكَ فَإنَّكَ إنْ لَم تُعَرِّفنِي رَسولَكَ لَم أعرِفْ حُجَّتَكَ ! اللّهُمَّ عَرِّفنِي حُجَّتَكَ فَإنَّكَ إنْ لَم تُعَرِّفنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَن دِينِي ! [8] خدايا ! خود را به من بشناسان ؛ كه اگر تو خود را به من نشناسانى ، پيامبرت را نخواهم شناخت . خدايا ! پيامبرت را به من بشناسان ؛ كه اگر پيامبرت را به من نشناسانى ، حجّت تو را نخواهم شناخت . خدايا ! حجّت خود را به من بشناسان ؛ كه اگر حجّت خود را به من نشناسانى ، از دينت ، به كژ راهه خواهم افتاد . اُنس با دعاهايى كه شناخت اهل بيت عليهم السلام را از خداوند درخواست مى كنند، راه يافتن به گنجينه معارف اهل بيت عليهم السلام است ؛ زيرا آنان ، نشانه هاى نگهدارى شده خداوندند و انسان ، بايد به اين مخزن ، راه يابد تا گوهر وجودى امام معصوم را بشناسد ، و بدون اجازه ايشان، ورود به گنجينه اهل بيت عليهم السلام ، ممكن نيست .


[۱] «خزن الشى ء فلان إذا أحرزه فى خزانة» (العين ، ج 4 ، ص 209) . «خزن : أصل يدلّ على صيانة الشى ء» (معجم مقاييس اللّغة ، ج 2 ، ص 178) .

[۲] ر . ك : ص 464 «آيات اللّه لديكم» .

[۳] الأمالى ، صدوق ، ص 83 ، ح 4 ؛ بحار الأنوار ، ج 38 ، ص 93 ، ح 7 .

[۴] الأمالى ، صدوق ، ص 92 ، ح 7 .

[۵] تفسير القمّى ، ج 2 ، ص 401 ؛ بحار الأنوار ، ج 36 ، ص 1 ، ح 2.

[۶] الإقبال ، ج 3 ، ص 130 ؛ بحار الأنوار ، ج 100 ، ص 373 ، ح 9 .

[۷] تأويل الآيات ، ج 1 ، ص 139 ، ح 18 و ص 221 ، ح 15 .

[۸] الكافى ، ج 1 ، ص 337 ، ح 5 .

  • و الآیة المخزونة (تا دقیقه 16) (دانلود)

  • و الآیة المخزونة (تا دقیقه 16) (دانلود)