177
مباني شناخت

وقت انسان چيزى را مى داند و يك وقت چيزى را وجدان مى كند و در خود مى يابد . شما هم اكنون مى توانيد تفاوت ميان شناخت هاى عقلى و قلبى را در خود آزمايش كنيد .
تصميم بگيريد از جا برخيزيد و به پشت بام خانه برويد . به محض اين كه اين تصميم براى شما حاصل شد ، عقل مى گويد براى رفتن به پشت بام بايد از پله هاى ساختمان و يا نردبان بالا رفت . اين شناخت ، شناخت عقلى است .
در همين جا توجهى به قلب خود كنيد . آيا در آن محبت و علاقه به فرزند مى يابيد يا خير؟ بدون ترديد فرزند داشته باشيد يا نه ، علاقه به فرزند و بقاى نسل را در دل خود مى يابيد . اين شناخت ، شناخت قلبى است .
در مورد اول نياز به نردبان را براى رفتن به پشت بام مى دانيد ، ولى در مورد دوم ، نياز به فرزند را در وجود خود مى يابيد . از اين رو ادراك اول علم و دانستن است و ادراك دوم وجدان و يافتن .
تا اين جا منابع شناخت در وجود انسان مورد بحث و بررسى قرار گرفت و اثبات شد كه در انسان سه منبع و مركز براى شناخت وجود دارد و تمام علوم و معارف انسان به يكى از اين منابع منتهى مى شود . در فصل دوم مى خواهيم نظر اسلام را درباره اين منابع مطرح نماييم .


مباني شناخت
176

نمى گوييد : «به قلبم فشار آوردم تا يادم آمد ، يا مسئله را حل كردم» ، بلكه مى گوييد : «به مغزم يا سرم فشار آوردم» و به همين دليل است كه پس از آن به سردرد يا خستگى مغز دچار مى گرديد .
بنا بر اين ، ترديدى نيست كه نوعى رابطه ميان مغز و شناخت هاى عقلى ، و قلب و شناخت هاى قلبى وجود دارد . ولى همان طور كه اشاره شد ، اين رابطه چنان نيست كه مغز و يا تلمبه خانه خون ، منبع و توليد كننده شناخت هاى عقلى و يا قلبى باشد ، بلكه چيزى كه نهايتا در تبيين اين رابطه مى توان گفت اين است كه مغز و يا قلب جايگاه شناخت هاى عقلى و قلبى است ؛ همان طور كه در روايتى كه از امام صادق عليه السلام نقل كرديم ، مغز به عنوان جايگاه عقل و قلب به عنوان جايگاه عطوفت و قساوت ، ذكر شده اند .
تعبير «جايگاه شناخت» از مغز و قلب ، تعبير دقيق و درستى است ، ولى نكته اى كه در اين زمينه بايد به آن توجه داشت ، اين است كه جايگاه يك چيز و توليد كننده آن هميشه يكى نيست؛ ممكن است مكانى جايگاه چيزى باشد ولى توليد كننده آن نباشد ، مثل پمپ بنزين كه جايگاه بنزين است ، ولى توليد كننده آن نيست . در مسئله مورد بحث هم مغز و قلب جايگاه شناخت هاى عقلى و قلبى هستند ، ولى توليد كننده آن ها نيستند . اميد است كه در مبحث «معاد» درباره توليد كننده اصلى شناخت هاى عقلى و قلبى يعنى «روح» بتوانيم به طور مشروح بحث نماييم .

ب ـ تفاوت در نحوه شناخت

دومين فرق شناخت هاى عقلى و قلبى ، تفاوت در نوع شناخت است .
شناخت هاى عقلى مساوى است با علم و دانستن ، و شناخت هاى قلبى مساوى است با وجدان كردن و يافتن .
بنا بر اين ، نحوه شناخت در شناخت هاى عقلى و قلبى تفاوت مى كند . يك

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 438271
صفحه از 484
پرینت  ارسال به