39
مباني شناخت

خلاصه

تقليد عبارت است از پذيرفتن نظريه ديگرى و يا ديگران بدون مطالبه دليل و برهان .
از نظر عقل ، تقليد در مبانى عقيدتى جايز نيست ؛ زيرا در اصول عقايد علم لازم است و تقليد علم آور نيست .
دليل ضرورت علم در اصول عقايد اين است كه مبانى عقيدتى ، اساس همه اعمال است . و اگر تقليد ، علم آور باشد ، بايد همه مكاتبِ متناقض ، صحيح و علمى باشند .
مقلد ، داناى خيالى است و پيروان هر آيين ، در عالم خيال ، عقايد خود را صحيح مى دانند و لذا به خود اجازه تحقيق نمى دهند . و اگر تحقيق جايگزين تقليد شود و موانع شناخت مرتفع گردد ، همه مردم در مبانى عقيدتى به يك نقطه مشترك مى رسند .
قرآن كريم ، در آيات متعددى تقليد در عقيده را تقبيح كرده است و كسانى را كه تقليد را بر تحقيق و سنت گرايى را بر حقيقت گرايى ترجيح مى دهند ، سخت مورد نكوهش قرار داده است .
در احاديث اسلامى به كسانى كه خود ، اهل نظر نيستند و در آرا و عقايد از ديگران تقليد مى كنند ، «اِمَّعه» و «هَمَج رَعاع» گفته مى شود .
در احاديث اسلامى مردم به سه دسته تقسيم شده اند : دانشمند ، دانشجو و «امّعه» يا «همج» و توصيه شده است كه مسلمان بايد يا دانشمند و يا دانشجو باشد و نبايد «امّعه» يا «همج» باشد .
تاريخ اديان آسمانى نشان مى دهد كه تقليد عقيدتى از شخصيت هاى سياسى و مذهبى ، بيشترين ضربه را به اديان الهى وارد ساخته است .


مباني شناخت
38

حالى كه اگر تقليد ، علم آور نيست ، در اصول و فروع ، يكسان است؟

تقليد در فروع دين ، دستورى عقلانى

تقليد در فروع دين ، در حقيقت ، دستورى عقلانى است . شرح اين اجمال ، همراه با مثال ، چنين است :
اگر خود يا كسى از بستگان شما بيمار شود و بخواهيد به پزشك مراجعه كنيد ، عقل چه حكم مى كند و شما چه خواهيد كرد؟ عقل درباره تخصص پزشك مى گويد : با افراد مورد اعتماد و خبره مشورت كن و به متخصّص ترين و مورد اعتمادترين پزشك ، مراجعه نما . و وقتى پس از تحقيق ، به چنين پزشكى دست يافتيد و او بيمارى را تشخيص داد و نسخه نوشت ، عقل اجازه نمى دهد كه از پزشك بپرسيد : «بر چه اساس و به چه دليل ، اين نسخه را نوشتى و اين دارو را تجويز كردى؟» ؛ بلكه عقل مى گويد : «تو تخصصى ندارى . نسخه پزشك را بگير و بدان عمل كن» . اين عمل در حقيقت ، تقليد از پزشك است .
بر اين اساس ، عقلى كه فرمان مى دهد در مرحله شناخت پزشك ، بايد تحقيق كنى ، خود ، درباره عمل به نسخه مى گويد : تقليد از پزشك ، لازم است .
تحقيق درباره مسائل اعتقادى ، مانند تحقيق درباره شناخت پزشك است كه عقل بدان فرمان مى دهد و اجازه نمى دهد كه رأى ديگران ، بدون تحقيق و بررسى و فهم كامل ، پذيرفته و بدان عمل شود . تقليد در فروع دين نيز مانند عمل به نسخه پزشك ، پس از آگاهى از تخصص او و اطمينان به وى است .همچنان كه تقليد از پزشك و عمل كردن بر طبق نسخه او مخالف دستور عقل نيست و بلكه اجراى دقيق فرمان عقل است ، تقليد در فروع دين و عمل به رأى متخصّص مسائل دينى (مجتهد جامع شرايط) ، در حقيقت ، رجوع به فرمان عقل و اجراى دستور آن است .

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 438181
صفحه از 484
پرینت  ارسال به