409
مباني شناخت

كسانى كه از روى تعصب و لجاج ، حقيقت را پنهان و كتمان مى كنند و كفر عادت و ملكه آنان شده است نيز از راهنمايى هاى خداوند بى بهره اند .
و در سوره منافقون مى فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَـسِقِينَ .۱
همانا خداوند ، آنان را كه از مرز خويش تجاوز كرده اند ، هدايت نمى كند»
.
و در سوره غافر مى فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ .۲
همانا خداوند ، اسرافكار بسيار دروغگو را رهنمون نمى شود»
.
و در سوره زمر مى فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ كَـذِبٌ كَفَّارٌ .۳
همانا خداوند ، كسى را كه دروغگوست و عادت به پنهان كرن حقيقت دارد هدايت نمى كند»
.
همان طور كه ملاحظه مى شود ، در اين آيات ، شرط استضائه از چراغ وحى و امام و روشن شدن چراغ بصيرت در جان ، اين است كه انسان اهل ظلم ، كفر ، اسراف و فسق نباشد . بنا بر اين ، نخستين شرط شناخت از نظر قرآن ، اجتناب از اين امور است .

2 . تقوا

دومين شرط از شرايط روشنايى چراغ بصيرت در دل ، تقواست .
پس از اين كه با راهنمايى وحى و امام طوفان هوس و غبارهاى ظلم ، كفر ،

1.منافقون : آيه ۶ .

2.غافر : آيه ۲۸ .

3.زمر : آيه ۳ .


مباني شناخت
408

1 . اجتناب از موانع شناخت

نخستين شرط روشن شدن چراغ بصيرت در جان انسان ، كنار رفتن موانع شناخت از جلو ديده عقل است .
امورى كه در بخش سوم تحت عنوان «موانع شناخت» مطرح شد علاوه بر اين كه حجاب ديده عقل است ، مانع پيدايش و درخشش نور بصيرت نيز هست و با اين نور قابل جمع نمى باشد . لذا قرآن كريم علاوه بر اين كه اين امور را حجاب و موجب اضلال و گمراهى مى داند ، ۱ آنها را جداگانه موانع افاضه انوار هدايت الهى نيز معرفى مى كند و با صراحت اعلام مى نمايد كه افراد ظالم ، كافر ، فاسق ، مسرف ، كاذب و كذاب نمى توانند از راهنمايى هاى خداوند بهره مند شوند . از جمله در سوره قصص مى فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظَّــلِمِينَ .۲
همانا خداوند ستمگران را هدايت نمى كند»
.
يعنى نور هدايت الهى ، نور وحى ، نور امام و نور بصيرت به دل و جان و عقل افرادى كه ستمگرى خوى و عادت و ملكه آنان شده است ، افاضه نمى شود . چراغ هدايت الهى ، تنها در كانون جان افرادى امكان روشن شدن دارد كه اهل ظلم نباشند . نور با ظلمت قابل جمع نيست . هدايت الهى نور است و ظلم ، ظلمت و امكان ندارد كه روشنايى و تاريكى در يك جا جمع شوند .
همچنين در سوره مائده مى فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَـفِرِينَ .۳
همانا خداوند ، پنهان كنندگان حقيقت را رهنمون نمى گردد»
.

1.ر . ك : بخش سوم : موانع شناخت .

2.مائده : آيه ۵۱ ، انعام : آيه ۱۴۴ ، قصص : آيه ۵۰ ، أحقاف : آيه ۱۰ .

3.مائده : آيه ۶۷ .

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 438310
صفحه از 484
پرینت  ارسال به