411
مباني شناخت

شناخت كانون جان را روشن كرده است ، پيشگيرى مى نمايد . بنا بر اين ، تقوا تداوم شناخت حقايق عقلى را در انسان تضمين مى كند .

نقش تقوا از منظر قرآن

از ديدگاه قرآن كريم تقوا دو نقش اساسى در حقايق دارد : يكى اين كه موجب پيدايش نيروى تشخيص حق و باطل در انسان است و ديگر اين كه شرط هدايت الهى است . در مورد نقش اوّل در سوره انفال آمده است :
«يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا .۱
اى مردم با ايمان! اگر تقوا پيشه كنيد، خداوند براى شما«فرقان» قرار مى دهد»
.
«فرقان» چيست؟ فرقان عبارت از نيروى تشخيص حق از باطل است . فرقان نورو نورانيت و بينش و روشن بينى ويژه اى است كه انسان متقى به آن دست مى يابد .
آيه دوم سوره بقره بيانگر نقش ديگر تقواست :
«ذَ لِكَ الْـكِتَـبُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ .۲
اين كتاب كه شكى در آن نيست ، هدايتى براى مردم باتقواست»
.
يعنى شرط هدايت الهى تقواست . ممكن است اين سؤال مطرح شود كه انسان در نتيجه هدايت خداوند ، به تقوا مى رسد؛ اما چرا در اين آيه هدايت الهى مشروط به تقوا شده است؟ علاوه بر اين مردم با تقوا را هدايت كردن هنر نيست ، كه آنان ، خود هدايت شده اند؛ قرآن بايد مردم بى تقوا را هدايت كند كه با راهنمايى هاى قرآن به تقوا برسند .
پاسخ اين است كه هدايتى كه زمينه ساز تقواست ، با هدايتى كه نتيجه تقواست

1.انفال : آيه ۲۹ .

2.بقره : آيه ۲ .


مباني شناخت
410

اسراف وفسق مهار شد ، چراغ بصيرت به تدريج در كانون جان انسان روشن مى شود و ديده عقل بينا مى گردد و قادر به تشخيص حقايق عقلى مى شود . ولى از آن جا كه انسان موجودى دو قطبى و مركب از عقل و شهوت است ، زمينه خيزش طوفان هوس هميشه در وجود او وجود دارد و هر لحظه بيم آن مى رود كه اين طوفان درگيرد و چراغ بصيرت خاموش گردد .
روشن شدن چراغ ، يك مسئله و روشن ماندن آن مسئله اى ديگر است . براى اين كه روشنايىِ چراغ بصيرت تداوم پيدا كند ، بايد سدّى محكم جلوِ طوفان هوس كشيده شود . سد نيرومندى كه مى تواند طغيان هوس را در انسان مهار كند ، سدّ تقواست .

تقوا چيست؟

تقوا از ريشه «وقاية» به معناى تحفظ و پرواست و در اثر اجتناب مستمر از موانع شناخت ، به تدريج براى انسان حاصل مى شود .
وقتى كه انسان در برابر هوس هاى خود مقاومت مى كند ، تكرار اين مقاومت ، تدريجا خوددارى در برابر هوس را عادت و ملكه انسان مى سازد . بنا بر اين ، تقوا عبارت است از عادت كردن به مقاومت در مقابل هوسها .
هوس ها عبارت اند از : ظلم ، كفر ، اسراف و فسق . وقتى كه انسان در برابر اين هوس ها مقاومت كند ، به تدريج به گونه اى مى شود كه از اين امور متنفر مى گردد و به عدالت و درستى و حقيقت خواهى و حق گويى عادت مى كند . اين عادت «تقوا» ناميده مى شود .

نقش تقوا در شناخت

عادت به اجتناب از موانع شناخت ، همچون سدى توانمند و دژى استوار ، جلو طوفان هوس را مى گيرد و از خاموش شدن چراغ بصيرت كه با رفع موانع

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 438274
صفحه از 484
پرینت  ارسال به