45
مباني شناخت

ممكن است سبب تحريف آن گردد . بدين جهت امير مؤمنان ، امام على عليه السلام ، فرمود :
عَلَيكُم بِالدِّراياتِ لا بِالرِّواياتِ .۱بر شما باد درايت و نه روايت كردن .
در سخنى ديگر از ايشان ، چنين نقل شده است :
هِمَّةُ السُّفَهاءِ الرِّوايَةُ ، و هِمَّةُ العُلَماءِ الدِّرايَةُ .۲اهتمام كم خِردان ، به روايت است و اهتمام عالِمان ، به درايت .
از اين گونه احاديث ، دو نكته مهم به دست مى آيد :
اوّل . اسلام در مسائل نظرى ، بر پژوهش و معرفت واقعى تأكيد مى ورزد و از تقليد ، به شدّت پرهيز مى دهد . در نگاه اين دين استوار ، مهم ، دانستن دين است ، نه روايت كردن بدون فهم و درك آن . به سخن ديگر ، ايمان ، تنها از طريق معرفت و علم حاصل مى گردد ، نه از طريق تعبّد كور .
دوم . پيشوايان و هدايتگران اين دين ، به سازگارى اين دين با معيارهاى علمى و عقلى ، اطمينان قاطع دارند ، بدين سان كه اگر پژوهشگران ، منصفانه به پژوهش بپردازند ، به حقّانيت اسلام دست خواهند يافت . در غير اين صورت ، اين همه تأكيد و وادارى به پژوهش از سوى آنان ، بى معنا بود .

دو . رابطه علم و ايمان

رابطه علم و ايمان از نظر اسلام ، نزد پژوهشگران ، اهمّيتى فوق العاده دارد . اين ، از آن روست كه شبه روشنفكران ـ كه به هيچ دينى اعتقاد ندارند و منكِر باورهاى دينى اند ـ ادّعا مى كنند كه هيچ گونه رابطه اى ميان علم و ايمان نيست و باورهاى مذهبى ، ناسازگارى اى اصولى با علم دارند و علم ، ضدّ ايمان و باورهاى دينى

1.كنز الفوائد : ج ۲ ص ۳۱ .

2.همان .


مباني شناخت
44

در عبارت مذكور ، امام باقر عليه السلام فرزند خويش را به شناخت رتبه شيعيان به اندازه روايت و درايتشان سفارش مى كند و سپس توضيح مى دهد كه منظور از معرفت ، فهم روايت هاست و سپس مى فرمايد :
و بِالدِّراياتِ لِلرِّواياتِ يَعلُو المُؤمِنُ إِلى أَقصى دَرَجاتِ الإِيمانِ .۱با فهم روايت ها ، مؤمن به بالاترين درجه ايمان ، صعود مى كند.
يعنى مهم ، پژوهش و فهم حديث است ؛ زيرا اگر روايت با درايت همراه نشود ، كم ترين ارزشى ندارد .
آن گاه امام عليه السلام روايت امير مؤمنان عليه السلام را نقل مى كند كه مى فرمايد :
إِنّ قيمَةَ كُلِّ امرِئٍ و قَدرَهُ مَعرِفَتُهُ .۲يك حديث را كه بفهمى ، بهتر است از هزار حديث كه روايت كنى.
روايت (نقل) حديث ، مى تواند براى ديگران كه حديث براى آنان نقل مى شود ، مفيدتر و ارزنده تر از خودِ راوى باشد ۳ . و در مورد راوى ، آن گاه سودمند است كه با درايت (فهم) ، قرين شود ، وگرنه روايت كردن حديث ، بدون درايت (فهم) آن ـ چنان كه در سخن امام عليه السلام بود ـ سودى براى راوى ندارد ؛ بلكه چه بسا براى او و ديگران زيان داشته باشد ؛ زيرا اگر راوى به حديث آشنا نباشد ،

1.۲ . معانى الأخبار : ص ۱ ح ۲ .

2. بهاى هر كس ، [به مقدار] معرفت اوست . در سخنى ديگر ، امام صادق عليه السلام درباره ارزش فهم روايت و شناخت حديث ، مى فرمايد : حَديثٌ تَدريهِ خَيرٌ مِن أَلفِ حَديثٍ تَرويهِ . معانى الأخبار : ص ۲ ح ۳ .

3.اشاره است به حديثى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : «و رُبّ حامل فقه إلى من هو أفقه منه ؛ چه بسيار كسانى كه دانشى را به داناتر از خود منتقل مى سازند!» (الكافى : ج ۱ ص ۴۰۳ ح ۱) .

  • نام منبع :
    مباني شناخت
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1388
    نوبت چاپ :
    دوم
تعداد بازدید : 438089
صفحه از 484
پرینت  ارسال به