عنوان کتاب : دایرة المعارف تشیع
زمان پدیدآورنده: معاصر
محل نشر : تهران
ناشر : بناید خیریه فرهنگی شط؛ نشر شهید سعید محبی
نوبت چاپ : دوم
تاریخ انتشار : 1369 ـ 1381ش
تعداد جلد : 9 (تا زمان تدوین این معرفی)
قطع : رحلی
زبان : فارسی
جستجو در Lib.ir

دایرة المعارف تشیع

اثری است حاوی مقالاتی متنوع و کوتاه و بلند در زمینه های گوناگون اسلامی و غیر آن. این مجموعه، محصول هم اندیشی هیأت امنای بنیاد اسلامی طاهر است که با سرمایه موروثی تولیت حضرت معصومه و از سوی بنیاد اسلامی طاهر، شکل گرفته است.

هیأت امنای بنیاد مزبور به سال ۱۳۶۱ برای رسیدن به اهداف آن، تدوین دایرة المعارفی در زمینه تشیع را در برنامه کاری خود قرار می دهد و سازمانی را زیر نظر سه تن از نویسندگان و سازماندهی گروه های پژوهشی پدید می آورد. از همان زمان، کار مدخل یابی و نگارش مقاله های دایرة المعارف آغاز می شود.

هدف بنیادگذاران آن، معرفی تشیع و آموزه های آن به جهانیان و پر کردن یک خلأ اطلاعاتی در زمینه یاد شده بوده است. عینی و به دور از رای شخصی نویسنده بودن، مستند بودن، توصیفی بودن و یک موضوعی بودن غالب مقاله ها، ویژگی های یک دایرة المعارف است که نویسندگان این اثر تلاش کرده اند آنها را مراعات کنند؛ هر چند ممکن است بر حسب ضرورت، مقاله های بلندی هم که حاوی موضوع های ریزتری هستند، نوشته شده باشد که به عنوان های فرعی تقسیم شده اند. نیز، مقاله هایی که به اطلاعات شخصی نویسنده و یا تحقیقات محلی مینی بوده در این مجموعه وجود دارد.

این دایرة المعارف، هر چند به نام تشیع است، اما موضوع ها و مقاله های آن فراتر از مفاهیم و داده های شیعی است. در این کتاب، مفاهیم کلیدی و اعلام آیه ها و سوره های قرآن، اصطلاحات علم الحدیث و راویان حدیث، شرح پاره ای از احادیث اصطلاحات فقهی و تاریخ آن و اجتهاد، اصطلاحات و فرقه های کلامی، دعا ها، اصطلاحات منطقی و فلسفی و عرفانی، زندگینامه اعلام اسلامی و تشیع و صحابه و رجال علوم اسلامی، از مفسران و فقیهان و محدثان و متکلمان و فیلسوفان و عارفان و هنرمندان، امامزادگان، رجال تاریخی و حوادث تاریخ اسلامی و شیعی، اماکن جغرافیایی بیش از چهل و پنج کشور اسلامی که مسلمانان اکثریت و یا اقلیت معتنابهی در آنها دارند، ادبیات فارسی با تأکید بر ادیبان و شاعران شیعی، آثار منظوم و شعری که ربط شیعی بیشتری دارند، هنر و باستان شناسی، شامل هنرمندان، خطاطان، نقاشان، معماران، بنایان و بناهای تاریخی، ادبیات عرب و کتاب های مهم شیعه مورد توجه قرار گرفته و مدخل هایی برگزیده و برای آنها مقاله نوشته شده است.

اهتمام اصلی نویسندگان و دست اندرکاران این اثر، معطوف به اعلام و آثار و مفاهیم شیعی است، اما در مواردی که موضوع هایی اهمیت اسلامی زیاد داشته اند و نیز مخالفان شیعه، در دستور کار قرار گرفته است. مراد از شیعه در این اثر، همه فرقه های شیعی، اعم از زیدی، اسماعیلی و دوازده امامی است.

نویسندگان زیادی در نگارش این مجموعه ایفای نقش کرده اند، و در عین حال افراد ثابتی نیز، از نویسندگان اصلی این مجموعه اند. و سر ویراستار، عهده دار ویراستاری نهایی آنهاست. مقاله های این دایرة المعارف را کوتاه (۱۰۰ ـ ۵۰۰)، بلند (۵۰۰ ـ ۱۰۰۰) و اساسی ( ۱۰۰۰ به بالا) تشکیل می دهد و کل آنها بالغ بر ۲۰۰۰۰ مقاله است. ساختار مقاله ها را مدخل، شناسه، بدنه و مأخذ آن تشکیل می دهد و آن دسته از مدخل هایی که عنوان های مشهورتری دارند، ارجاع شده اند.

دایرة المعارف به ترتیب الفبای فارسی تنظیم و از آب شروع شده و تاکنون تا شفاء الصدور، ادامه یافته است. ساختار ظاهری دایرة المعارف، صفحه آرایی در دو ستون و عنوان مقاله ها ۱۲ برجسته و متن با قلم ۱۲ نازک است و از دو نوع حروف ایرانیک نیز، در متن و منابع بهره گرفته شده است.