پژوهش نامه علوی

دوفصلنامه وابسته به پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

روش شناسی اقتصاد اسلامی بر اساس عملکرد اقتصادی امام علی(ع)

رفتار اقتصادی امام علی(ع) در میان تمامی رهبران و پیشوایان دینی بیشترین توجه را به خود اختصاص داده است. گفتار، ...

بازتاب و تحلیل واقعه غدیر خم در تواریخ عمومی سده‌های هفتم تا دهم هجری

واقعه‌ی غدیر از رویدادهای مهم در تاریخ صدر اسلام است که باعث تنش‌ها و اختلافات زیادی بین شیعیان و اهل ...

مطالعه تطبیقی اصول مدیریت اسلامی و مدیریت با بررسی سیره امام علی(ع)

هدف این مقاله مطالعه و تطبیق اصول مدیریت نوین و مدیریت اسلامی با محوریت سیره امام علی(ع) است. بدین منظور ...

تأملِ اندکِ رسانگیِ طرح واره های خطبه 3 نهج البلاغه در واژه «ابل»

اولین دیدگاهی که شایسته است از آن به نهج البلاغه نگریسته شود گزاره های شناختی آن است . در این ...

درآمدی بر زمینه‌های نوستالژی در نهج البلاغه

نوستالژی یک حالت روحی بوده و یکی از رفتارهای ناخود آگاه انسان به شمار می ­آید که در پی انگیزش­ ...

تشبیه و تنزیه از دیدگاه امام علی(ع)

تشبیه و تنزیه از پیچیده‌ترین مباحث عرفانی و یکی از مسائل مهمّ اعتقادی مرتبط با عقیده توحید اسلامی است که ...

تحلیل شخصیت معاویه بر اساس گزارش های تاریخی حکومت او

شخصیت معاویه به عنوان یکی از خلفای مسلمانان در منابع تاریخی دارای دو وجه متفاوت است. در وجهی او حاکمی ...

تبیین تحولات اجتماعی از دیدگاه امام علی(علیه السلام) در نهج البلاغه

مقاله حاضر به‌بررسی تحولات اجتماعی از دیدگاه حضرت علی (ع) و مقایسه آن با دیدگاه جامعه‌‌شناسان می‌‌پردازد. از منظر امام ...

شیوه های اجتماعی سیاسی امیرمومنان (ع) در جهت جذب و هدایت مخالفان

سنت معصومان(ع) و به ویژه سیره عملی آنان گسترده ترین و غنی ترین منبع دینی برای استخراج و دریافت آموزه ...

روش‌ها و ویژگی‌های شیوه‌های اصلاحی امام علی(ع)

در دوران کوتاه حکومت امام علی(ع) مهم‌ترین مسأله‌ای که امام(ع) را به خود مشغول داشت، اصلاحات بود. امام(ع) با اطلاع ...

سبک‌شناسی ادبی نکوهش‌های امام علی(ع) در نهج‌البلاغه

سبک‌شناسی(أسلوبیة) در اصطلاح علمی است در حوزه زبان‌شناسی و ادبیات که موضوع آن بررسی شیوه‌‌‌های گوناگون بیانی در آثار ادبی ...

بررسی تطبیقی توسعة اقتصادی متعارف و دیدگاه امام علی (ع)

امروزه اهمیت توسعة اقتصادی و نقش بارز آن بر هیچ‌کس پوشیده نیست، تا آن‌جا که می‌توان آن را از اولویت‌های ...

امام علی (ع) و مدیریت عواطف در خطبه‌های «شقشقیه» و «جهاد»

هوش هیجانی یا «EQ» و به زبان عربی «الذکاء العاطفی» مبحثی روان‌شناختی است که به شناخت و کنترل عواطف و ...

تعامل و تقابل اعضای شورای شش‌نفره عمر با خلفای راشدین

یکی از اقدامات عمر تعیین افرادی از صحابة قریش به منظور خلافت بود. وی شش تن از مهاجران را در ...

جایگاه امام علی (ع) در آرای کلامی اسماعیلیه

توافق بر سر جانشینی علی (ع) موضوع مشترک همة فرق شیعی است و شاخص تفکر شیعی انقیاد در برابر ولایت ...

رمان تاریخی عذراء قریش اثر جرجی زیدان، الگوی حقانیت امام علی(ع)

نگارنده در نوشتار پیش رو بر آن است که قضایای دورة خلیفة سوم و بعد از آن خلافت امام علی ...

بررسی مضامین مشترک اخلاقی و حِکمی در نهج‌البلاغه و بوستان سعدی

تأثیر فرهنگ اسلامی در متون ادب فارسی، که از عالی‏ ترین عناصر فرهنگی و اندیشه‌‌ایِ جامعه محسوب می‏ شوند، امری ...

بررسی علل تفاوت گفتار امیرالمؤمنین (ع) دربارۀ مردم کوفه

امیرالمؤمنین (ع) در سال 35 هجری کوفه را مرکز خلافت خود قرار دادند. از آنجا که این شهر نوپا و ...

در نهج‌البلاغه جایگاه کار و تقسیم کار

هر جامعه‌ای برای تداوم حیات و بقا به کار و فعالیت مردم و مسئولان احتیاج دارد. نیاز به کار از ...

وصایای پیامبر اکرم (ص) دربارۀ جانشین بلافصل خویش و نقد نظریة انکار وصایت

روایات نبوی(ص) و نیز واقعیت‌های تاریخی را نقد می‌کنیم. انکار وصایت، دیدگاه کسانی است که معتقدند پیامبر اکرم(ص)، آگاهانه با ...

انواع تصویر در نهج‌البلاغه

تصویرگری روشی است که گوینده، با استفاده از آن، مفاهیم ذهنی مورد نظر خود را به شنونده منتقل و مانند ...

معناشناسی «عقل» در روایات «إنّ‌النساء نواقص‌العقول»

در برخی منابع حدیثی، گزارش‌هایی پیرامون نقص عقل در زنان نقل شده است. وجود چنین روایاتی و رفتار نامناسب برخی ...

نقش ارتباطات و مهارت‌های ارتباطی در دوران حکومت حضرت علی (ع)

در طول عصرهای متمادی، به‌ویژه عصر حاضر، «ارتباطات» (Communication) به‌عنوان سرمایۀ اجتماعی در کنار سرمایه‌های طبیعی، فناورانه و انسانی اهمیت ...

پژوهشی در شأن، ترتیب و زمان نزول آیات غدیر

واقعۀ غدیر در جریان تاریخ اسلام، از سال دهم هجرى تا به امروز، چالش‌برانگیزترین مسئله میان مدرسۀ اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) و ...

درآمدی بر ارزشیابی ولایت‌نامۀ الغدیر

علّامۀ امینی از متفکّران بزرگ و مصلحان بنام جهان اسلام است که سالیان دراز به مطالعه و تحقیق در عرصۀ ...

اصول اخلاق حرفه‌ای در نهج‌البلاغه

یکی از شاخه‌های دانش اخلاق که به‌تازگی در ایران جایگاهی پیدا کرده، حوزۀ اخلاق حرفه‌ای است که لازم است ازلحاظ ...

تجلّی مضامین کلام امام علی (ع) در شعر متنبی

بینامتنی یا تناص، امروزه از مباحثی است که در تحلیل متون ادبی اهمیت فراوانی دارد. یکی از این متن‌ها که ...

معناشناسی واژۀ عدالت در نهج‌البلاغه

یکی از زیربناهای اساسی حکومت اسلامی که به‌نوعی در حیطۀ مدیریت اسلامی قرار دارد، اصل عدالت است. به‌گونه‌ای که هر ...

نقد آرای عثمان خمیس در کتاب نگرشی نو به تاریخ صدر اسلام در پندارانگاری واقعۀ غدیر

غدیر را باید ثمرۀ نبوت و میوۀ رسالت و تعیین‌کنندۀ خط‌مشیّ مسلمانان تا قیامت دانست، نه فقط یک واقعۀ تاریخی؛ ...

شواهد درون‌متنی سندیت نهج‌البلاغه

ازجمله شبهاتی که دربارۀ نهج‌البلاغه مطرح شده، اعتبار مطالب و استناد آن به امیرالمؤمنین علی(ع) است که اندکی بعد از ...

روش‌شناسی علامه جعفری در شرح نهج‌البلاغه (با تأکید بر منابع و استنادهای تفسیری)

علامه محمدتقی جعفری از عالمان برجستۀ عصر حاضر است که تألیفات متعددی، از جمله شرح و تفسیر نهج‌البلاغه، دارد. مطالعۀ ...

نفی رؤیت بصری، و اثبات درک قلبی خدا در کلام امام علی (ع)

انسان براساس فطرت خویش همیشه درپی رسیدن به خدای خویش است و نتیجۀ ‌‌این جست‌وجوها گاه به انحراف در شناخت ...

مردم‌سالاری در حکومت امام علی (ع)

از نظر امام علی‌ (ع)، عرصۀ سیاسی حکومت حق‌محور، عرصه‌ای شایسته‌‌سالار است که در آن همۀ افراد جامعه باید موقعیت ...

آموزه‌‌های تاریخ از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)

این نوشتار ــ چنان‌که از عنوان آن برمی‌‌آید ــ درپی بررسی آموز‌‌ه‌‌ها و عبرت‌‌های تاریخ از دیدگاه امیرالمؤمنین علی (ع) ...

دین‌مداری و دنیاداری در نهج‌البلاغه

دنیا از جمله مقولاتی است که تفسیر و برداشت‌های مختلفی از آن شده است و دربارۀ بهره‌مندی از آن، دیدگاه‌های ...

مفهوم‌‌شناسی «توکل» و نتایج آن از منظر نهج‌البلاغه

توکل از مفاهیم اخلاقی و عرفانی فرهنگ اسلامی است. علمای اخلاق با تأسی به قرآن، مسلمانان را به تحقق عینی ...

بررسی فرایند عدالت مالیاتی در نهج‌‌البلاغه

هرچند مالیات، امری عمومی است که تمامی نظام‌‌های حکومتی با مؤلفه‌‌های معرفت‌‌شناسی متفاوت از آن بهره می‌‌گیرند، عدالت مالیاتی یکی ...

نقش امیرالمؤمنین(ع) در شکوفایی دانش اخلاق اسلامی از منظر روایات

همان‌‌گونه که اندیشمندان بزرگ اسلامی، اعم از دانشمندان امامیه و عالمان اهل سنت، بر این حقیقت اذعان کرده‌‌اند، امیرمؤمنان(ع) در ...

بررسی و نقد مقالۀ «[امام] علی‌بن‌‌ابی‌طالب[(ع)]»، دائرة‌المعارف اسلام (EI3)

دائرة‌المعار‌ف‌اسلام را اصلی‌ترین منبع اسلام‌شناسی در مغرب‌زمین می‌شناسند؛ اما مقالات این مجموعه و تصویر ارائه‌‌شده از اسلام در آن، نیازمند ...

ویژگی‌های حکومت توسعه‌یافته در پرتو رهنمودهای امام علی(ع)

بسیاری از کشور‌های درحال توسعه، به‌‌ویژه کشور‌های مسلمان مانند ایران اسلامی، به‌‌دنبال مدلی مناسب برای رسیدن به توسعۀ سیاسی پایدار ...

امامت علی(ع) در نهج‌‌البلاغه: نص یا بیعت؟

از منظر شیعه، انتخاب امام براساس نص الهی است؛ که بر این مطلب، آیات قرآن و روایات بسیاری ازجمله خطبه‌‌هایی ...

دنیا در مکتب موعظه‌ای امام علی(ع)

دنیا از موضوعاتی است که در متون اسلامی، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، فراوان به آن توجّه شده و با تعابیری دقیـق ...

بررسی تطبیقی غدیریه بولس سلامه و عبدالمسیح انطاکی

بی‌شک واقعۀ غدیر یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ اسلام به‌شمار می‌رود؛ چراکه در آن، یکی از مهم‌ترین مسائل جامعۀ اسلامی، ...

عوامل و زمینه‌های تقویت اخلاق کار از دیدگاه امام علی (ع)

اهتمام و توجه قرآن به اخلاق و تأکید پیامبران عظام و ائمۀ اطهار(ع) بر متخلق‌شدن به آن در تمامی شئون ...

الگوی مدیریت بحران‌های سیاسی ـ اجتماعی از منظر امیرالمؤمنین علی(ع)

استخراج الگوها و مدل‌های مدیریت اسلامی، دغدغه‌ای است که در طول سالیان اخیر بسیاری از پژوهشگران را به‌سمت مطالعات تاریخی ...

مبانی و شاخصه‌های حکومت علوی

حکومت تقریباً پنج‌سالۀ حضرت علی (ع)، نمونه‌ای ماندگار از نظام سیاسی اسلام و شیوۀ زمامداری مبتنی بر دین و عدالت ...

تبیین مؤلفه‌های سیاست اخلاقی امام علی(ع) پس از رسیدن به امامت و حکومت

واژه سیاست به معنای اقدام به کاری طبق مصلحت آن است. بر اساس مبانی اسلام می‌توان گفت سیاست، در معنای ...

زیبایی‌شناسی گونه‌های جناس در نهج‌البلاغه

جناس همانندی دو کلمه در لفظ با اختلاف آن‌ها در معناست. جناس از مهم‌‌ترین عناصر علم بدیع است و به‌وضوح ...

اعجاز قرآن از دیدگاه امیرمؤمنان علی (ع)

از قرن‌ها پیش دانشمندان علوم اسلامی دربارة وجوه اعجاز قرآن تحقیق کرده و با استناد به شواهد قرآنی وجوه گوناگونی ...

پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)

پس از حکومت نبوی حکومت امام علی (ع) است که به‌رغم مدت زمان کوتاهش پیامدها و آثار فراوانی را برای ...

عبرت‌‌آموزی و نقش آن در اخلاق و تربیت اسلامی از دیدگاه امام علی (ع)

از مهم‌‌ترین روش‌‌های تربیت اسلامی که در قرآن، سنت، و سیره ‌‌امامان معصوم علیهم‌السلام، ازجمله امیر‌‌المؤمنین علی (ع)، به آن ...

نقش قبیلۀ قریش در دورکردن حضرت علی(ع) از خلافت اسلامی

قبیلۀ قریش در آستانۀ ظهور اسلام مهم‌ترین قبیلۀ عرب بود و در میان سایر قبایل نفوذ داشت. این نفوذ بعد ...

فضایل حضرت علی(ع) در قصیدة لامیّة‌ ابن عباد

اسماعیل بن عباد، ملقب به صاحب، وزیر فرهیخته و شاعر برجسته ایرانی و عربی‌سرای قرن چهارم است. صاحب ادیب و ...

نظارت و مبانی آن در نظام و اندیشه علوی

نظارت از موضوعات بسیار مهم در کلیۀ نظام‌های سیاسی و مدیریتی است و با توجه به این اهمیت، در این ...

نقش یهودیان در انحراف جامعه عصر خلفا و مقابله با امام علی(ع)

یهودیان در نیم قرن اول هجری منشأ اقدامات فرهنگی گوناگونی بودند و بر کل جامعه اسلامی تأثیر گذاشتند. مناسبات سیاسی ...

تقابل عقل و هوا در کلام امام علی(ع)

بزرگ‌ترین دشمن سعادت و رستگاری آدمی نفس خودبین و هوس‌مدار اوست. این مرتبه از نفس زمینه را برای راه‌یابی اخلاق ...

تفسیر آیات الاحکام در سخنان امام علی (ع)

علی (ع) آگاه‌ترین فرد به قرآن کریم و تفسیر و تبیین آن کتاب الهی بعد از رسول خدا (ص) بوده ...

حدیث ثقلین و پژوهش قوام‌الدین محمد وشنوی درباره آن

مقاله حاضر ابتدا با معرفی و تعریف «حدیث ثقلین» به اهمیت آن در اعتقادات شیعه و نیز در تقویت جریان ...

واقعه غدیر در آیینه اشعار سید‌حمیری

شعر و ادبیات هر قوم آیینه افکار، باورها، و گرایش‌‌های آن است. نماد تفکر، اعتقادات، و فرهنگ مکتبی شیعه نیز ...

حقوق و تربیت شهروندی در نهج‌البلاغه

یکی از مباحث مهم امروز جهان حقوق شهروندی و تربیت شهروندی است. مباحث «شهروندی» به‌شکل امروزی سابقه تاریخی ندارد، ولی ...

غدیر خم: ابتکار نبوی(ص) در نفی قدرت استیلایی

هرچند در بینش سیاسی اسلام حاکمیت اصلی از آن خداست، اما اعتقاد به برتری حاکمیت الهی و احکام شرعی به ...

بررسی دیدگاه امام علی ‌(ع) پیرامون وظایف مدیران

در این مقاله سعی بر آن است که نشان داده شود در ولایت و حکومت علی ‌(ع) به پنج وظیفه ...

جایگاه اهل‌البیت (ع) در میان امت اسلامی از دیدگاه امام علی (ع)

در قرآن و سنت جایگاه ویژه و منحصربه‌فردی به اهل‌بیت ‌(ع) داده شده است. توجه به این جایگاه اقتضا می‌کرد ...

سیمای امام علی(ع) در قصیدۀ عینیۀ عبدالباقی العمری

امام علی ‌بن ابی‌طالب(ع) شخصیتی است بی‌نظیر که شاعران بسیاری از مذاهب گوناگون، اعم از شیعه و سنی، زبان به ...

پژوهشی در مسیر امام علی ‌(ع) به صفین و محل جنگ صفین

جنگ صفین، که در 36 ق میان امام علی ‌(ع) و معاویه درگرفت، نقطۀ عطف و واقعه‌ای بسیار مهم در ...

گونه‌ها و روش‌های تفسیر امام علی(ع) در روایات تفسیری اهل سنت

آگاهی از روش معصومین، به‌خصوص امام علی ‌(ع) به‌عنوان وارث علم پیامبر، ما را در استفاده صحیح و روشمند از ...

اصول و مبانی شورا از منظر امام علی(ع)

شورا از اصول بدیهی و ضروری اسلام است که در اداره امور جامعه و تحکیم روابط اجتماعی نقشی به‌سزا دارد. ...

سیما و سیره علی و اهل بیت(ع) در کشف المحجوب هجویری

یکی از کارهای مهم عالمان تصوف و عرفان اسلامی، تدوین و نوشتن کتاب‌هایی برای آموزش یا پاسخ به سؤالات مریدان ...

جلوه‌های هنری تصاویر تشبیهی در خطبه‌های نهج‌البلاغه

تابلوهای زیبای تشبیهی نهج‌البلاغه، از طرح‌های ابتکاری، رنگ‌آمیزی متنوع، وسعت و عمق بینش، مناظر پویا و پرتحرک، دقت و ظرافت، ...

تأثیر اسلوب قرآن در کلام علی(ع)

قرآن‌کریم، پس از نزول، تأثیر فراوانی بر ادبیات و فرهنگ ادبی عرب داشته است و میزان این تأثیر، معیاری برای ...

رهنمود‌های حاصل از عهدنامۀ مالک اشتر برای تنظیم خط مشی ارتباطی حکومت‌ها با شهروندان

اندیشمندان تأکید دارند و مطالعات متعدد نیز نشان داده است که حکومت‌ها برای برقراری تعامل بین ‌‌عناصر سازندۀ هر ساختار ...

ویژگی‌ها و وظایف کارگزاران در نهج‌البلاغه

در این تحقیق نشان داده شده است که حضرت علی(ع) پس از انتخاب کارگزاران خود، مستقیم و بلاواسطه بر آنها ...

مسئولیت‌پذیری کارگزاران و مدیران از دیدگاه امام علی (ع) با تأکید بر مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای

یکی از ویژگی‌های بارز و وظیفه مهم حکومت، رعایت اصل مسئولیت‌پذیری در ازای حقوق دیگران است، و در اندیشه و ...

نقش کوفیان در حکومت امام علی(ع)

مردم کوفه در طول خلافت امیرالمؤمنین علی(ع) نقش مهمی در تاریخ خلافت اسلامی ایفا نمودند. مسئله اساسی که در این ...

نقد و ارزیابی عدالت افلاطونی از منظر اندیشه علوی

تبیین مفهوم کانونی عدالت در فلسفه سیاسی غرب، وامدار اندیشمندان بزرگی چون افلاطون است؛ همچنان که مبنای نظریه‌پردازی افلاطون و ...

معیّت علی و قرآن، تفسیر: (علیّ مع‏‎‎ القرآن و القرآن‏ مع علی)

سخن گفتن از شخصیت واقعی امیرالمؤمنین (ع) و معرفی حقیقی آن حضرت، برای همگان امری بس دشوار، بلکه ناممکن است ...

تفسیر قرآن به سنّت در کلام امیرالمومنین علی(ع)

تفسیر قرآن به سنّت در مرحله بعد از تفسیر قرآن به قرآن و در طول آن است و معیّت آن ...

تأمّلی در اصول اخلاقی حکومت علوی

انسان دوستی و مفاهیم مرتبط با آن، از جمله مباحثی است که در طول تاریخ بشر، مورد توجه بوده و ...

بررسی و تحلیل مواضع مخالفان در برابر اصلاحات سیاسی دوران خلافت امام علی(ع)

امام علی(ع) بعد از رسیدن به خلافت، مهم‌ترین و اصلی‌ترین برنامه خویش را اجرای اصلاحات برای بازگشت جامعه به سنّت ...

بررسی خلق و خوی حضرت علی‌(ع‌) از منظر شاعران‌ معاصر عربی‌

از نخستین روزهای طلوع پُر فروغ اسلام تاکنون، شخصیّت‌های بزرگ مذهبی، سیاسی، اجتماعی و ادبی، مجذوب ابعاد تحسین برانگیز منش ...