نگاهى به تاريخ قرآن‏ - صفحه 48

راهى براى برگرداندن اين جريان به ابوبكر باقى نمى‏گذارد ۱.
اگر نقش عمر، تنها در توصيه به جمع‏آورى خلاصه شود، چنان كه شده است، او تنها مى‏توانست به ابوبكر چنين كارى را سفارش كرده باشد؛ در اين‏صورت راهى براى انتقال اين جريان به عثمان باقى نمى‏ماند. به راه‏حلى نياز بود تا با كمك آن اين مراحل مختلف به يكديگر پيوند داده شوند. اين راه‏حل، نقشى بود كه مصحف حفصه ايفا كرد؛ مصحف كسى كه هم دختر عمر و هم بيوه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بود. اين راه حل، همواره چاره‏ساز نيست؛ زيرا برخى از روايات نقل مى‏كنند كه عثمان براى نخستين‏بار قرآن را جمع‏آورى كرد. نويسندگان جديد اروپايى، نقش مصحف حفصه را در ماجراى جمع‏آورى قرآن، بيش از حد بزرگ جلوه داده‏اند. شوالى ۲مى‏گويد: «مصحف حفصه مطمئن‏ترين امر از كل ماجراى جمع‏آورى ابوبكر است»؛ امّا آن مصحف در ادبيات جمع‏آورى قرآن اين‏گونه نيست ۳.
بِل ۴ مى‏گويد: «اين مطلب كه حفصه نسخه‏اى از قرآن را به‏صورت صحفى دراختيار داشته، قطعى به‏نظر مى‏رسد.» ۵. وى مدعى است: «در واقعيّت داشتن آن صحف، ترديدى وجود ندارد.» ۶.

1.نولدكه GeschichtedesQorans، ج‏۲، ص‏۲۲

2.Fr. Schwally, فريدريش شوالى، خاورشناس آلمانى در سال ۱۸۶۳ ديده به جهان گشود. وى زبان‏هاى شرقى را از نولدكه فرا گرفت. شوالى در سال ۱۹۱۹ چشم از جهان فرو بست. وى آثارى را به رشته تحرير درآورد كه برخى از آنها عبارتند از: تاريخ قرآن، تصحيح المحاسن والمساوى بيهقى، مشاركت در تصحيح طبقات ابن‏سعد و «قرآن». (عقيقى، المستشرقون، ج‏۲، ص‏۴۱۰).

3.همان، ص‏۲۱

4.R. Bell, ريچارد بل، خاورشناس مشهور اسكاتلندى در سال ۱۸۷۶ ديده به جهان گشود. وى در دانشگاه ادينبورگ در رشته الهيات درس خواند و در اين دانشگاه، زبان‏هاى عبرى و عربى آموخت. سپس در آلمان تحصيلاتش را ادامه داد. بل استاديار كرسى عربى و عبرى در دانشگاه ادينبورگ بود. وى در سال ۱۹۵۲ درگذشت. (نيك‏بين، فرهنگ جامع خاورشناسان، ج‏۱، ص‏۲۰۳؛ عبداللهى خوروش، فرهنگ اسلام‏شناسان خارجى، ج‏۱، ص‏۱۲۰).

5.بل، Introduction ، ص‏۴۰

6.همان، ص‏۴۴

صفحه از 53