جزء فرق غاليانه محسوب گشتهاند، خود مىتوانند داراى فكر تفويضى بوده و از اين جهت مفوضه نيز خوانده شوند.
شايد به همين علت است كه برخى از دانشمندان ملل و نحل، مفوضه را به عنوان فرقه عليحدهاى ذكر نكردهاند و برخى نيز دستجات گوناگونى را جزء مفوضه مىدانند.۱
به هر حال، پس از قرن دوم كلمه مفوضه در زبانها جايگاه مشخصترى مىيابد۲ و شاخصههاى فكرى آنان گوياتر مطرح مىشود. قديمىترين زمانى كه در آن از مفوضه نامى ديده مىشود، مربوط به عصر امام صادق عليه السلام است. اينكه زراره از حضرت راجع به مفوضه مىپرسد۳ و حضرت مىفرمايند: منظور از تفويض چيست؟ نشان دهنده اين است كه آن موقع و نزديك به آن، هنوز در جامعه، شكل منسجم و مطرحى از مفوضه به وجود نيامده است.
در مورد اعتقادات مفوضه، آراء گوناگونى وجود دارد.۴ ولى آنچه را به طور حتم مىتوان به ايشان نسبت داد و خود لغت مفوضه بر آن دلالت دارد، اعتقاد به تفويض و واگذارى عالم و خلق آن به پيامبر و امامان است. ايشان معتقد بودند خداوند پس از خلق پيامبر و امامان۵، خلقت آسمان و زمين و ساير مخلوقات را به ايشان سپرده است؛۶ به طورى كه ديگر خداوند در اين امر دخالتى نداشته و خالق
1.سعد متعب منصورى در كتاب الغلو فرقههاى منصوريه، بيانيه، سبئيه و مخمسه را از مفوضه مىداند. الغلو و الموقف الاسلامى /۵۷.
2.در روايات عصر امام صادق عليه السلام كمكم اين نام ذكر مىشود. ازجمله در روايتى، حضرت صادق عليه السلام مفوضه را لعن مىكنند و مىفرمايند اينان حدود و فرائض الاهى را ضايع نمودهاند.
3.الاعتقادات فى دين الاماميه، ابنبابويه /۱۰۰؛ اثبات الهداة /۷۵۵؛ جذور التاريخيه سامى غريرى /.۲۹۵
4.براى اطلاعات دقيق از اعتقاداتى كه به ايشان نسبت داده شده است، به مدارك زير رجوع كنيد: اعتقادات، فخر رازى /۷۲؛ المقالات و الفرق /۲۳۸؛ الفرق بين الفرق /۱۵۳؛ تبصرة العوام /۱۷۶.
5.مفوضه امامان را مخلوق مىدانستند و اعتراف به حدوث ايشان داشتند.
6.چنانكه از روايات و اقوال اصحاب كتب فرق معلوم است. براى نمونه رجوع كنيد به: خاندان نوبختى، عباس اقبال / ۲۶۵؛ المقالات و الفرق، سعدبن عبداللَّهبن ابىخلف /۲۳۸.