ديگرى آنان را جزئى از فرقه غرابيه۱ و يا مفضليه۲ قلمداد كردهاند. البتّه ايشان را نبايد با مفوضهاى كه از قدريه شمرده شدهاند، اشتباه كرد.۳
در ادامه روشن خواهد شد كه اينگونه طبقهبندىها از اساس اشتباه و حاصل يكسويهنگرى ارباب كتب مقالات مىباشد و اصولاً با توجه به شاخصههاى فكرى مفوضه۴، نمىتوان آن را به يك دسته خاص متعلق دانست. چراكه به خلاف بسيارى از نحلههاى فرعى، اين گروه به شخص يا مكان خاصى وابسته نيست.۵ به عبارت ديگر نامگذارى مفوضه به خلاف اكثر فرق و گروههاى ديگر، نه براساس شخص يا مكان خاص، بلكه براساس ايده و طرز تفكر آنان صورت گرفته است. از همين جهت لغت مفوضه، خود مىتواند گوياى اساس فكر اين گروه باشد. همچنين اين فكر مىتواند به بسيارى از فرق منتسب باشد؛ چنانكه از همين تفاوت در نامگذارى بين اين گروه و ساير فرقههاى مذهبى معلوم است. توضيح اينكه اعتقاد به تفويض، خود مىتواند جزء معتقدات گروهها و فرقههاى ديگر باشد؛ زيرا تفويض (به معناى ناصحيح آن) يك نوع فكر غاليانه است كه قابل جمع با اعتقادات فرق مختلف مىباشد؛ به عنوان مثال، فرقه خطابيه و مغيريه كه در كتب ملل و نحل
1.التبصير فى الدين، اسفراينى /۱۱۲.
2.مكتب در فرآيند تكامل، مدرسى طباطبايى؛ البته اين انتساب اشتباه است؛ زيرا مفضليه غير از مفوضهاند. و ظاهراً نويسنده بين اين دو گروه خلط كرده است. براى اطلاعات بيشتر از مفضليّه و تفاوت آن با مفوضه، كتابهاى زير را ببينيد؛ خاندان نوبختى، عباس اقبال /۲۶۴؛ فرهنگ فرق اسلامى، محمّدجواد مشكور /۱۲۳.
3.زيرا مفوضهاى كه از قدريه هستند، قائل به تفويض امور به خود انسانها مىباشند كه اين اعتقادى در مقابل اعتقاد به جبر است و ارتباطى با تفويضى كه مورد نظر ماست، ندارد. براى اطلاعات بيشتر رجوع كنيد به فرهنگ فرق اسلامى /۴۲۵؛ التبصير فى الدين /۱۱۲ و ۱۱۱.
4.به زودى به اين شاخصهها خواهيم پرداخت.
5.چنانكه ديگر فرق، عمدتاً به اشخاص مؤسس و يا مكان ويژهاى وابسته هستند. مانند حسنيه، حميزيه، خطابيه، زيديه، طبئيه، عباسيه، فطحيه، مختاريه، محموديه، مزدكيه، مغيريه، منصوريه، مهديه، هاشميه، يعقوبيه كه به اشخاص خاص وابستهاند و امثال خرمدينيه، رونديه، نجديه، كه به مكانهاى خاص وابستهاند.