حال آنكه تحقيقات علمى نه تنها اساس اين نظريهها را مردود مىشناساند، بلكه دقّت نظر در بيانات اين طراحان، نشان مىدهد مدل و شيوه تحقيق ايشان بسيار سطحى و غيرعلمى بوده و عموم ايدهها بر پايه احتمالات و امّا و اگرها استوار است.
در اين نوشتار، بر پايه مدارك و شواهد تاريخى، آراء مفوضه را بازخوانى نموده و تفاوت اعتقادات آنان را با اعتقادات شيعيانى كه روايات تفويض را نقل نمودهاند، نشان خواهيم داد.
بازخوانى آراء مفوضه
ريشه پيدايش گروه مفوضه، به اواسط قرن دوم هجرى مىرسد. اينكه مىگوييم گروه به اين علت است كه ملاكهاى تفرق فرقهاى در ايشان ديده نمىشود.۱ و از همين جهت برخى از دانشمندان فرق و مذاهب اسلامى، آنان را به صورت جداگانه جزء فرقههاى اسلامى به حساب نياوردهاند.۲ برخى نيز هرچند آراء ايشان را بيان كردهاند، امّا نامى مشخص براى اين گروه ذكر نكردهاند.۳ امّا در بعضى از كتب مفوضه جزء گروههاى غاليان نام برده شدهاند.۴
از سوى ديگر، در اينكه مفوضه جزء كدام گروه اصلىتر مىباشند، اختلاف است. ابوالحسن اشعرى آنان را از زيرشاخههاى خطابيه۵ مىداند.۶ گزارشهاى
1.به همين علت، برخى مانند اسفراينى آنان را قوم خوانده است. التبصير فى الدين / ۱۱۲؛ برخى نيز از ايشان به عنوان صنف ياد كردهاند. تصحيح الاعتقاد / ۱۱۱، مقالات الاسلاميين / ۱۶.
2.تاريخ المذاهب الاسلاميه، ابوزهره ۱/۶۵-۴۱؛ همچنين رجوع كنيد به كتاب مذاهب الاسلاميين، عبدالرحمن بدوى؛ الفصل، ابنحزم.
3.مقالات الاسلاميين، ابوالحسن اشعرى /۱۶.
4.نگاه كنيد به ترجمه فرق الشيعة نوبختى، محمّدجواد مشكور /۱۲۳؛ در كتاب مقالات الاسلاميين نيز هرچند نام مفوضه نيامده، امّا اعتقادات ايشان به عنوان صنفى از اصناف غلات مطرح شده است. مقالات الاسلاميين /۱۶.
5.گروهى از غلاة كه خود را پيرو ابوالخطاب مىدانستند، با نام خطابيه معروف بودند. از جمله اعتقادات آنان، اعتقاد به الوهيت امام صادق عليه السلام و نبوت ابوالخطاب ذكر شده است.
6.مقالات الاسلاميين، ابوالحسن اشعرى.