2. شيعه غالى كه امامان را خدا ندانسته ولى شئونى فراتر از مقامات واقعى امامان را قائل بودند و با نام مفوضه شناخته مىشدند. ازجمله اعتقادات ايشان قول به عصمت، علم غيب، نصب الاهى امامان و... بوده.
3. شيعه اعتدالى كه امامان خود را عالمانى با تقوا بدون داشتن صفات عصمت و علم غيب و... مىپنداشتند و در يك كلمه، امامان را علماى ابرار مىديدند و نه بيشتر.
امّا با توجه به دلايل و شواهد معتبر تاريخ و مويدات تاريخ تفكر شيعى كه از دل كتب ملل و نحل و بازخوانى متون معتبر به دست مىآيد، معلوم مىشود كه نه تنها اين تقسيمبندى با اشكالات فراوان تاريخى و منطقى مواجه است، بلكه شيوه بازخوانى اعتقادات مفوضه، از اساس اشتباه بوده و به تبع آن مسائل غيرواقعى فراوانى نتيجهگيرى و به اين گروه نسبت داده شده است.
براساس چنين ذهنيتهايى از سوى برخى۱، نزاعى خيالى ميان دو گروه شيعى ساكن قم و بغداد تصوير شده كه در آن شيعيان قم، بغدادىها را جزء فرقه مفوضه و بغدادىها قمىها را جزء مقصره خواندهاند و در اين ميان طراحان نظريه فوق قائل به دفرميسم اعتقادات شيعى شده و در اصالت و استمرار تفكر شيعى ترديد كردهاند. گفتهاند شيعيان اعتدالى قرون اول و دوم نسبت به امامان ديدگاهى غير از ديدگاه رايج شيعى داشتهاند و به عنوان مثال امامان را فاقد مقامات عصمت و علم غيب مىدانستهاند. امّا به مرور زمان ديدگاه غاليانهاى كه برخاسته از فرقه مفوضه است، با تفكر رايج شيعى آن زمان درگير شده و كمكم اين نزاع به نفع ديدگاه غاليانه به پايان رسيده است؛ به طورى كه از قرن پنجم به بعد، ديگر اثرى از ديدگاه اعتدالى شيعه باقى نمانده و بلكه اعتقادات مفوضه به صورت اعتقادات اصلى قاطبه جامعه شيعه درآمده است.
1.فصلنامه مدرسه، شماره ۳، مقاله قرائت فراموش شده، محسن كديور.