غلات آنها را اله نمىخوانند. در نتيجه به حدوث ايشان معترفند و در عين حال ايشان را خالق همه چيز و حتى افعال مىدانند. البته نكته اخير يعنى خالق فعل دانستن، مشكل جبرگرايى را نيز به همراه دارد. امّا از اينكه جبرگرايى نيز از اركان فكرى ايشان باشد و يا برخى از آنان مجبره بودهاند، اطلاعاتى در دسترس نيست.
به هرحال، با شرح دلايلى كه در جاى خود به آن پرداخته شده۱، ازجمله همسطح نبودن اطلاعات پخش شده ميان شيعيان، شدت تقيه، اختلافات عمدى كه گاه از سوى امامان براى حفظ تشيع در بعضى معانى القاء مىشد، بسيار طبيعى است كه برخى نقاط اختلافى ريز و درشتى در ميان شيعيان موجود بوده و هست كه در اين ميان گاه برخى شيعيان كه اطلاعات دقيقتر و كاملترى نسبت به ديگران داشتند - و باقى منكر آن بودند - آنان را نسبت به مقامات ائمه، اهل كوتاهى و تقصير مىدانستند.۲ چنانكه ابنبابويه از مقصرهاى نام مىبرد كه ظاهراً علم غيب ائمه را منكر بودهاند.۳ شيخ مفيد نيز در باب سهو النبى، شبيه اين مطلب را درباره خود شيخ صدوق دارد.۴ روشن است كه اينگونه نسبت تقصير دادن در يك اعتقاد خاص، غير از نسبتى است كه برخى غاليان - كه بعدها نصيريه خوانده شدند - به قاطبه شيعه مىدادند. چرا كه اولاً غاليان نام برده، مجموعه اعتقادات منسجم و رايج شيعى را (به علت عدم پايبندى به اعتقادات غاليانه آنان) نوعى تقصير
1.قهپايى /۶۹-۷۱.
2.البته نسبت تقصير دادن در مورد يك نوع اعتقاد خاص يا فكر جزئى خاصّى به يك شخص غير از اين است كه آن شخص جزء گروه مقصره به حساب آورده شود.
3.ابنبابويه روايتى (كمالالدين /۴۷۳) نقل مىكند كه در آن مىگويد گروهى از مقصره خدمت حضرت رسيدند و در اين ميان از حسنبن وجناء نام مىبرد. با دقت در روايت ديگرى كه ايشان در كمالالدين /۴۴۳ نقل مىكند علت مقصر دانستن حسنبن وجناء معلوم مىشود. ظاهراً حسنبن وجناء علم غيب امامان را منكر بوده است.
4.در كتاب تصحيحالاعتقاد كه اكثراً آن را از شيخ مفيد مىدانند، و در انتسابش به ايشان ترديد وجود دارد، چنين نقل شده: اگر اين مطلب از صدوق نقل شده كه «اولين درجه غلو نفى سهو از پيامبر و امام مىباشد.» درست باشد؛ يعنى صدوق به چنين چيزى قائل باشد، هرچند وى از علماى قم است، مقصر مىباشد. تصحيح الاعتقاد /۶۶.