مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ.۱
بنابراين نه افراطهايى كه در مورد عقل مىشود - كه خارج از حوزه روشنگرى عقل ادّعاهايى مىكنند و آنها را احكام عقل معرّفى مىكنند - و نه بىمهرىهايى كه به آن مىشود - كه احكام روشن آن را ناديده مىگيرند و به ادّعاى تكيه بر نقل، خلاف عقل سخن مىگويند - هيچيك قابل دفاع نيست.
حال، سخن در اين است كه لازمه عقلى تشبيهناپذيرى خداى متعال، تصوّرناپذيرى اوست. آنچه به تصوّر درآيد، مخلوقى است شبيه ساير مخلوقات:
وَ هُوَ خِلَافُ مَا يُعْقَلُ وَ خِلَافُ مَا يُتَصَوَّرُ فِى الْأَوْهَامِ.۲مَا تُصُوِّرَ فِي الْأَوْهَامِ فَهُوَ خِلَافُهُ.۳
همچنين لازمه ديگر نفى تشبيه، توصيفناپذيرى خداست. توصيف خدا وقتى محقّق مىشود كه بتوانيم با گزارههايى ايجابى در مورد او سخن بگوييم. روشن است كه اين گزارهها را از مخلوقات برگرفتهايم و قابل انتساب به خالق نيست. با اثبات صفات براى خدا، نفى تشبيهى صورت نگرفته است. خدا برتر از آن است كه توصيف شود:
كُلُّ مَوْصُوفٍ مَصْنُوعٌ وَ صَانِعُ الْأَشْيَاءِ غَيْرُ مَوْصُوفٍ بِحَدٍّ مُسَمًّى.۴لَا نَفْيَ مَعَ إِثْبَاتِ الصِّفَاتِ لِلتَّشْبِيهِ.۵اللَّهُ أَكْبَرُ مِنْ أَنْ يُوصَفَ.۶
آنچه بهمعناى صحيح، بهعنوان صفات خدا به كار مىرود، داراى معنايى سلبى
1.مجلسى، ج ۴، ص ۲۲۹، باب ۴، جوامع التوحيد به نقل از توحيد صدوق
2.كلينى، ج ۱، ص ۱۷، كتاب العقل سُمِّيَ اللَّهُ عَالِماً لِأَنَّهُ لَا يَجْهَلُ شَيْئاً و الجهل، ص ۱۰
3.كلينى، ج ۱، ص ۸۲، باب إطلاق القول بأنّه شيء
4.مجلسى، ج ۴، ص ۳۰۱، باب ۴، جوامع التوحيد به نقل از تحف العقول
5.كلينى، ج ۱، ص ۱۱۳، باب حدوث الأسماء
6.كلينى، ج ۱، ص ۱۱۷، باب معانى الأسماء و اشتقاقها