285. «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤمِنُونَ...»

روض الجنان:... و در خبر است كه اين دو آيت شب معراج فرود آمد بر رسول عليه‏السلامدر زير عرش، چون حق تعالى گفت: يا محَمَّد! سَلْ تُعْطَ؛ بخواه تات بدهند، گفت: اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شريكَ لَهُ واَشْهَدُ اَنَّ محَمَّداً عَبْدُهُ ورَسُولُهُ [اَشْهد اَنّ عليّا وليُّهُ ووَصيُّهُ]. ^۱
561. علامه شعرانى: روايت آميخته است از تشهد به طريقه اهل سنت و ولايت اميرالمؤمنين عليه‏السلام بر طبق اعتقاد مردم شيعى. چون اهل سنت السلام عليك و السلام علينا را پيش از تشهد مى‏خوانند و موافق روايات اهل بيت سلام پيش از تشهد روا نيست و بايد شهادتين گفت و صلوات بر پيغمبر و آل او فرستاد و هيچ سلام نگفت در ركعت دويم و در ركعت چهارم هر سه سلام پس از شهادتين است. و اهل سنت در ركعت دوم هم دو سلام را پيش از شهادتين مى‏گويند و «السلام عليكم» را در ركعت آخر پس از تشهد. و عجب است كه در ميان شيعه هيچ كس شهادت به وصايت اميرالمؤمنين عليه‏السلام را واجب نداند و اين روايت جزء قرار داده است. گويى اصل روايت از اصل سنت بوده است موافق مذهب آنها در تشهد و يك تن شيعى متعصّب و جاهل شهادت اميرالمؤمنين عليه‏السلام را بر آن افزوده است غافل از اينكه اين روايت اصلاً موافق مذهب اهل بيت عليهم‏السلام نيست. ^۲

286. «لا يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إِلاّ وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ ...رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً ...»

روض الجنان: «لَها ما كَسَبَتْ» ، گفت: او راست آنچه كرد از خير. و «كَسْب» در لغت
هر فعلى باشد كه به او جَرّ منفعت كنند، براى اين مرغان صيد كننده را كَواسب خوانند... و دون اين تفسير كه گفتيم كه اهل لغت دانند و شناسند معقول نيست. ^۳
562. علامه شعرانى: مقصود كسبى است كه اشاعره گويند و مانند كلام نفسى معقول نيست و قرآن را نمى‏توان بر معنى نامعقول كه در لغت عرب نيامده حمل كرد. ^۴
روض الجنان: «اِنْ نَسَيْنا» ؛ اگر فراموش كنيم. «نِسيان» ضدّ ذكر باشد. كلبى گفت: بنى اسرايل هر گه كه چيزى فراموش كردندى از آنچه ايشان را فرموده بودند، يا خطايى كردندى، خداى طعامى يا شرابى برايشان حرام كردى. و اگر اين قول درست باشد بر وجه تغيّر مصلحت باشد نه بر وجه عقوبت، كه عقوبت مضرتى محض باشد مستحق مقارن با استخفاف و اهانت. ^۵
563. علامه شعرانى: يعنى مؤاخذه كردن بر خطا و نسيان و هر عمل كه بى اختيار صادر گردد در عقل قبيح است، چه در شريعت اسلام و چه شريعت حضرت موسى عليه‏السلام. بعضى جواب دادند كه در شريعت آنان پس از خطا و نسيان چيزى از مباهات حرام مى‏شد و اين قبيح نيست و مؤاخذه هم نيست، مثل آنكه در حال احرام صيد حلال حرام مى‏گردد به مصلحتى. و بهتر آن است كه بگوييم بر آنها در خطا و نسيان كفارتى متعلق مى‏شد از قربانى و غير آن؛ چنان‏كه در مذهب ما در قتل خطا كفاره است و به قول بعضى آنكه خوابش ببرد و نماز عشا نخواند به كفاره آن روز بعد را روزه بدارد. و كفاره خطا در شريعت حضرت موسى بسيار بود و در مسلمانان نادر است. ^۶
روض الجنان:... و بعضى دگر گفتند: مراد به «اضر» ثقل است؛ بار خدايا بار گران در تكليف بر ما منه چنان‏كه بر آنان نهادى كه پيش ما بودند، و آن آن بود كه در اخبار
مى‏آيد كه: خداى تعالى در شبان روز پنجاه نماز بر امّت موسى نهاد، و ايشان را به زكات ربع مال فرمود دادن، و چون جامه‏شان پليدى رسيدى ببايستى بريدن* و نمازشان جز در مسجد روا نبودى، و چون آب نيافتندى، تيمّم روا نبودى ايشان را. و چون گناهى بكردندى، علامت آن گناه بر روى ايشان پديد آمدى. و چون در سراى به معصيتى مشغول شدندى، بر در آن سراى به خطّى روشن پيدا شدى كه: فلانان در اين سراى فلان كار مى‏كنند، و اين قول عطا و مالك بن انس و مورَّج و قُتيبى و ابن الانبارىّ است**. ^۷
564. علامه شعرانى: * اين روايت به عقل نزديك‏تر از آن است كه گوشت تن خود را به مقراض مى‏بريدند. و به گمان من «قطعوه» يعنى جماعت بنى اسرائيل زن يا مرد نجس را از جماعت خود بيرون و قطع علاقه مى‏كردند، در مسجد و جماعت راه نمى‏دادند و با آنها در يك خانه نمى‏ماندند و معاشرت نمى‏كردند؛ چنان‏كه هنوز با زن حائض چنين رفتار مى‏كنند. آن‏گاه بعضى روات نقل به معنى كرده است چنان‏كه به عقلش رسيده. ^۸
565. ** اينان قولشان حجت نيست و روايت ضعيف است. ^۹
روض الجنان: يكى از جمله صالحان نام او خبّاب گفت: به مجلس ذوالنّون مصرى حاضر آمدم در فُسطاط مصر، حَزْر كردم حاضران را كه هفتاد هزار مرد بودند. او در محبّت خداى سخن گفت يازده جنازه برگرفتند [از مجلس او]. ^۱۰
566. علامه شعرانى: پيش از اين گفتيم مؤلّف كتاب از گفتار مشايخ صوفيه بسيار در اين تفسير آورده است؛ چون در آن عهد تنفر علماى شرع از تصوف و احتراز متصوفه از علماى شرع مانند عهد ما نبود و هر چه متضمن عبرت و موعظه و تعليم
راه خدا و تذهيب نفس باشد روايت مى‏كردند از هر كس، و سخن از عشق حقيقى و محبت خدا هم مخالفت مذاق اهل شرع نيست. ^۱۱
روض الجنان: آتش تاغ از داغ فراق آسان‏تر است. ^۱۲
567. علامه شعرانى: «تاغ»، فارسى درخت غضا است. ^۱۳