43. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى حَتّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ وَ لا جُنُباً إِلاّ عابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا...»

روض الجنان: أمّ سلمه روايت كرد كه رسول عليه‏السلام گفت: أَلا إنَّ مسجدي حرامٌ عَلى كُلِّ حائضٍ مِنَ النِّساءِ وجُنُبٍ منَ الرِّجالِ الاّ على مُحَمَّدٍ واَهْلِ بَيْتِهِ علىٍّ وفاطمَةَ والْحسَنِ والحُسَيْنِ، و اين قول اولى‏تر است براى آنكه حكم تيمّم و آنان كه ايشان را تيمّم بايد كردن در آيت خواهد آمدن، اگر بر تيمّم حمل كنند تكرار باشد. ^۱875. علامه شعرانى: يعنى اگر بگويند مراد از «عابرى سبيل» مسافر است كه اگر جنب باشد مى‏تواند نماز بخواند به تيمّم. ^۲
روض الجنان: نماز باز كند. ^۳
876. علامه شعرانى: «نماز باز كردن»، يعنى اعاده كردن. ^۴
روض الجنان: و در آيت مراد قضاى حاج است و برازى كه از شكم بيرون آيد. ^۵
877. علامه شعرانى: مقصود هر بروز كننده است. ^۶
روض الجنان: و بيشتر الفاظ كه به آن كنايت كردند از جماع به عرف و شرع حقيقت است، كالْمُجامَعَةِ والْجِماع والْمباشَرَةِ والْمُباضَعَةِ، والْمَسِّ واللَّمْسِ والباه، اين هر يكى در لغت معنى و اشتقاقى دارد جز جماع... . ^۷
878. علامه شعرانى: يعنى معنى ديگر دارد غيرِ جماع. ^۸
روض الجنان: ... اگر جنابت از احتلام باشد يا جنابتى نه به اختيار، هم باز نبايد كردن، و اگر از جماع بود و جنابت عمد نماز باز بايد كردن. ^۹
879. علامه شعرانى: مشهور ميان علماى متأخرين آن است كه حتى در جماع اختيارى اگر تيمّم كند با عذر، اعاده نماز واجب نيست، موافقِ مذهبِ شافعى. ^۱۰
روض الجنان: و صعيد روى زمين باشد سواء اگر بر او خاك باشد و اگر نه. زَجاج گفت: خلاف نيست در اين از ميان اهل لغت. ^۱۱880. علامه شعرانى: علاوه بر اينكه اختيار زمينى كه سنگ در آن نباشد و خاك خالص بود در زمين حجار غير ممكن است. و مراد از «تَيَمَّموا صَعيداً» در قرآن كريم روى زمين است: خاك باشد يا سنگ. ^۱۲

40. «إِنَّ اللّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها وَ يُؤتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْراً عَظِيماً»

روض الجنان: و «مثقال» مِفعال باشد من الثقل، و اين بنا بيشتر در آلت به كار دارند، كالمفتاح والمقلاد والمِغلاق... . ^۱
871. علامه شعرانى: «مقلاد» كليد است و «مغلاق» كلون ِ در. ^۲
روض الجنان: أَنسِ مالك روايت كرد كه رسول عليه‏السلام گفت: خداى تعالى حسنات مؤمن را ثواب باز نگيرد به سبب رزقى كه او را داده باشد در دنيا، و امّا كافر حسنات او به رزق برابر كند تا چون با قيامت آيد او را حسنتى نباشد. ^۳
872. علامه شعرانى: آنچه از خداى تعالى به بنده رسد در جزاى رنج او دو قسم است: يكى ثواب كه پاداش عمل خيرِ مقبول است و ديگر عوض در مقابل آلام و مصائبى است كه از خداوند به بنده رسد و در اين قسم مسلم و كافر مساوى‏اند و در مقابل آلام خداوند به هر دو عوض مى‏دهد. اما عمل خيرى كه از كافر صادر شود و مقبول پروردگار نبود، نه ثواب دارد و نه عوض به استحقاق. و آنچه بى استحقاق دهد تفضّل نام دارد. ^۴
روض الجنان: ... و دليل بر اين آن است كه: در خبر لفظ «مظلمه» گفت و
مقابله مظلمه به‏عوض باشد، و ثواب عمل كسى به كسى ندهند و بر فعل كسى ديگرى را عقاب نكنند... . ^۵
873. علامه شعرانى: اگر گويى: نماز و حجّ استيجارى چگونه است كه ثواب عمل زنده را براى مرده نويسند، گوييم: ثواب عمل زنده براى زنده است و آنچه خداوند تعالى به مرده دهد تفضّل است نه استحقاق؛ چنان‏كه اگر وصى و وارث به وصيت عمل نكنند عقاب بر همان است كه تخلّف كرده نه ميّت. و بر اين اجماعِ اهل عدل است. ^۶
روض الجنان: رسول عليه‏السلام چنين فرمود كه: اِذا أَتاكُم عَنّي حَديثٌ فاعرِضُوهُ على كتابِ اللهِ وحُجَّةِ عُقُولكُمْ فانْ وافَقَهُما فَاقْبَلُوهُ والاّ فاضْرِبُوا بهِ عُرْضَ الْجدارِ؛ چون حديثى از من به شما آيد بر كتاب خداى و حجّت عقل عرضه كنى، اگر مطابق باشد قبول كنى، و الاّ بر جانب ديوار زنى. ^۷
874. علامه شعرانى: اگر روايت مخالف عقل باشد آن را رد بايد كرد. يعنى عقل به يقين حكم به بطلان آن كند نه به ظن و تخمين و قياس و استحسان. و اين كار مجتهد ماهر است نه هر كس روايت خواند. ^۸