شرحي بر حديث «إنّ الغَضَبَ مِن الشّيطانِ» - صفحه 44

آن فعل صادر شده مى شود.
و قسم ديگر، آن است كه پس از حصول مقتضى وجود غضب و احساس و ادراك غضب انگيزى وى، سبب اختلال اقتضاى آن مقتضى و حصول اثر آن مى گردد و تحقق آن نيز به يكى از چند چيز است:
يكى، غالب نمودن قوه عاقله و جنبه ملكيت است به حدّى كه قوه شهويه و نفس اماره وى در غايت مغلوبيت و در نهايت خاموش و آرام بوده باشد، و اين گونه چاره در حق غير انبيا و اوصيا و اوليا نادر الحصول است.
و ديگر، حلم ورزيدن و حوصله كردن و خود را متذكر ثواب و خوبى حلم و حوصله نمودن است و در خاطر گذرانيدن است ثوابِ فرو بردن خشم، و آيات و اخبارى را كه دلالت بر حسن و خوبى و ثواب هر يك از آنها دارد.
و ديگر، مشغول نمودن خود است به عبادت الهى، چه از ذكر قلبى و چه از ذكر زبانى و چه از نماز و چه از تلاوت قرآن و خواندن ادعيه و چه از غير اينها باشد.
و ديگر، خود را متذكر عذاب الهى و سخط و غضب آن كردن است.
و ديگر، خود را متذكر ساختن وبال و عذاب غضب و خشم گرفتن بر غير است.
و ديگر، متذكر ساختن خود است اينكه غضب سبب صدور حركات و سكنات شنيعه و اعمال قبيحه به نظر اهل شرع و عرف و ارباب عقل مى گردد.
و ديگر، فرار و دورى كردن است از كسى كه وى را به غضب آورد و از مكانى كه در آن به غضب آمده(است).
و ديگر، وضو ساختن است.
و ديگر، آب به خود ريختن و خود را به آب انداختن است.
و ديگر، نشستن است، هرگاه ايستاده باشد.
و ديگر، تكيه دادن است، هرگاه تكيه نداده باشد.
و ديگر، خوابيدن است. هرگاه نخوابيده باشد.
و ديگرگونه، خود را به زمين گذاردن و چسبانيدن است، اگر به زمين نگذاشته باشد.
و ديگر، پناه به خداوند عالم بردن است از شر شيطان - و اعوذ باللّه من الشيطان الرجيم -

صفحه از 40