وَالْقَضَاءُ هُوَ الإبرَامُ وَإقَامَةُ الْعَيْنِ .
يعنى : اى يونس ! مى دانى چه چيز است مشيت ؟ گفتم : نمى دانم . فرمودند : مشيت ذكر اول است ، پس فرمودند : مى دانى چه چيز است اراده ؟ عرض كردم : نمى دانم . فرمودند : آن عزيمت بر چيزى است كه خدا مى خواهد . پس فرمودند : مى دانى چه چيز است قدر ؟ عرض كردم : نمى دانم . فرمودند : قدر هندسه و وضع حدود است از بقا و فنا . پس فرمودند : و قضاى الهى عبارت است از «ابرام» يعنى محكم نمودن و بر پاداشتن عين چيزى را كه اراده ايجاد آن نموده ، و در معنى «خلق لوح محفوظ و نقوش ثابته در آن» نيز استعمال شده .
و بر اين معنى حمل شده است حديثى كه از حضرت امام رضا عليه السلام روايت شده : خَلَقَ اللّهُ الْمَشِيَّةَ بِنَفْسِهَا ، ثُمَّ خَلَقَ الأَشْيَاءَ بِالْمَشِيَّةِ ¹ .
يعنى آفريد خداوند عالم لوح محفوظ و نقوش ثابته در آن را بى لوح محفوظ ديگر و نقش ديگر ، و آفريد ساير چيزها را به سبب لوح محفوظ و نقوش مرتسمه در آن ، و اين مناسب قول آن حضرت است كه فرمودند : أَبَى اللّهُ أنْ يُجْرِيَ الأَشْيَاءَ إلاّ بِأَسْبَابِهَا .
ومؤيد استعمال مزبور است نيز حديثى كه روايت نمود بعضى از علماى معاصرين قراءةً ومدعى آن بودند كه در بعضى از كتب اخبار نيز مسطور است : أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ المَشيَّة ² .
و بنابراين لوح محفوظ عبارت از صادر اول است كه در بعضى احاديث تعبير از آن به عقل اول و در بعض ديگر تعبير به نور مقدس محمّدى صلى الله عليه و آله وسلم شده است . و اظهر معانى كه لفظ مشيت در آنها استعمال شده در اين مقام به قرينه صيغه تفضيل كه عبارت است از «أمضاها» در لفظ فقره شريفه معنى آخر ³ است و اگر چه ممكن است