جبل، زيد بن ثابت، و ابوزيد انصارى. در نقل هاى مختلفى از اين روايت، به جز اينان، اسامى فراوان ديگرى نيز آمده است؛ مانند ابوالدرداء، عثمان، تميم الدارى، عبدالله بن مسعود، سالم بن معقل، عبادة بن صامت، ابوايوب، سعد بن عُبيد، مُجَمَّع بن جارية، عُبيد بن معاوية و على بن ابى طالب [ع].
در ادامه در بحث از كسانى كه از قرار معلوم يا حقيقتا مدوّنات مكتوب قرآنى داشته اند، از ميان اين افراد، به علىّ[ع]، سالم، زيد، اُبىّ و ابن مسعود خواهيم پرداخت.

قرآن دانىِ عمومى در عصر نخستين خلفا ^۱

باوركردنى نيست كه قرآن دانىِ عامه مسلمانان صدر اسلام تا چه اندازه اندك بوده است. در منابع كهن گاه شواهد بى پرده اى بر اين موضوع يافت مى شود. پس از جنگ قادسيه، عمَر به فرمانده سپاه اسلام، سعد بن ابى وقّاص دستور داد غنايم فراوان باقى مانده را در ميان حملة القرآن تقسيم كند. [7]چون نوبت به جنگجوى پُرآوازه، عمرو بن معديكرب رسيد و از او راجع به قرآن دانى اش پرسيدند، چنين عذر آورد كه «من در يمن اسلام آورده و از آن پس همواره در ميدانهاى جنگ بوده ام، از اين رو فرصت كافى براى حفظ قرآن نيافته ام». بِشر بن ربيعة از طائف نيز وقتى با اين سؤال سَعد روبرو شد، در پاسخ تنها آيه بسم اللّه الرّحمن الرّحيم را قرائت كرد ^۲ . در جنگ يمامه هم، چون فرمانده لشكريان آنان را با تعبير اهل سوره بقره خطاب كرد، جنگجويى از قبيله طَىّ سوگند ياد كرد كه از اين سوره هم هيچ آيه اى در خاطر ندارد ^۳ . اوس بن خالد را كه عرب بدوى خوشنام و محترمى از قبيله طَىّ بود، نماينده خليفه عمر تا سرحدّ مرگ كتك زد، چه وى از خواندن حتى يك آيه قرآن ناتوان بود ^۴ . و نقل است كه در دوره امويان، خطيبى بر سر منبر در كوفه عبارتى از ديوان عدىّ بن زيد را به جاى آيه اى از قرآن تلاوت كرد ^۵ . اين روايات حتى اگر ساخته و پرداخته اى بيش نباشند، اما تصويرى روشن از ميزان قرآن دانىِ سپاهيان بدوى در صدر اسلام به دست مى دهند؛ چه بى شك امثال اين خطيبِ دور از آبادى در دوره هاى بعد نادر نبوده اند.