است كه مجاهده كند و برآيد ¹ با نفس خودش ، كه در ميان دو پهلوى اوست.
و از حضرت كاشف استار حقايق ، جعفر بن محمّد الصادق ـ عليهما الصلاة و ² السلام ـ روايت شده كه آن حضرت فرمود: احْذَرُوا أَهْوَاءَكُمْ كَمَا تَحْذَرُونَ أَعْدَاءَكُمْ؛ فَلَيْسَشَيْءٌ أَعْدى لِلرِّجَالِ مِنِ اتِّبَاعِ أَهْوَائِهِمْ وَ حَصَائِدِ أَلْسِنَتِهِمْ ³ : حذر كنيد از هواها و خواهش هاى نفس خود ، همچنان كه حذر مى كنيد از دشمنان خود ⁴ پس نيست هيچ چيز دشمن تراز براى مردان ، از پيروى هواى ⁵ خود و درويده هاى زبان هاى خود.
و مجاهده نفس عبارت از آن است كه او را در هواها و خواهش هاى خود ممكّن نداشته ، مسخّر و مقهور عقل كه فرمان فرماى مملكت بدن است سازند ، و مجال سركشى و نافرمانى او كه موجب اختلال اركان اين بنيان الهى است نداده ، به معونت جنود عقليّه به دفع طغيان و فساد او پردازند ، تا به سلطان عقل در قلمروى بدن تمكّن و استقلال يافته ، مداين قلوب كه منزلگاه قوافل فيوض الهيّه است ، از فتن و شرور اهواء نفسانى خالى ، و به زيور آثار خير و مرضيّات ربّانى حالى گردد ؛ «رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ» ⁶ .
فَقَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِجَبْرَئِيلَ: مَا ثَوَابُ هذِهِ الْكَلِمَاتِ؟ قَالَ: هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ، انْقَطَعَ الْعَمَلُ، لَوِ اجْتَمَعَ مَلائِكَةُ سَبْع سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِينَ عَلى أَن يَصِفُوا ثَوَابَ ذلِكَ إِلى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا وَصَفُوا مِن أَلفِ جُزءٍ جُزءاً وَاحِداً: پس گفت پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله به جبرئيل: چيست ثواب اين كلمات؟ جبرئيل گفت: دور است ، دور است گنجيدن ثواب اين كلمات در تنگناى بيان! گسسته است رشته كار از احاطه وصف مبلغ و مقدار آن . اگر اجتماع كنند فرشتگان هفت آسمان و هفت زمين بر آن كه وصف كنند ثواب آن را تا روز قيامت ، وصف نتوانند كرد از هزار جزء يك جزء را.