و اگر شبهه در وزرا و اصحابِ قلم است، ۱ هم بودهاند بزرگانِ معتبر و وزيران مشتَهَر، چون عليّ بن يقطين كه وزيرِ هارون بود، و فضل بن سهل ذوالرّياستين ۲كه وزير مأمون بود، و أبو الحسنِ فرات كه وزيرِ مقتدر بود، و رئيس أبو اسحاق مشكوى ۳ كه مشير و مدبّرِ ملك بود، و شرف الدّين انوشروانِ خالد كه وزيرِ مُسترشد بود، و عزيز الحضرة عليّ بن عمران الكاشى ۴ كه وزير و مشيرِ ملك سلاطين بود، و غير ايشان از وزراى خلفاى بنىالعبّاس كه به ذكرِ همه كتاب بيفزايد.
و در عجم دستاربندى به فضل و عدل از صاحبِ كافى بزرگتر نبوده است. أبو القاسم ابن العبّاد بن العبّاس كه هنوز وزرا را به حرمتِ او «صاحب» نويسند، و توقيعات و خطوط و رسوم او هنوز مقتداىِ اصحابِ دولت است، و كتبخانه ۵ صاحبى به روده ۶ او نصب فرموده است. ۷ در تشيّع به صفتى بوده است كه كتابى مفرد تصنيفِ اوست در امامتِ دوازده معصوم، و ابيات و اشعارِ او كه دلالت است بر مذهبِ او بسى است و يك بيت از او اين است كه گفته است:
إنّ عليّ بن أبي طالبٍإمامنا في سورة المائدة
فقل لمن لامك في حُبّهخانتك في مولدك الوالدة۸
و بعد از آن خواجه بوالفضل عميد، معروف و مشهور به فضل و اصل، سىصد ورده ۹ آزاد فرموده در عهدِ دولتِ خويش، و املاكِ وى در عراق هنوز به وى منسوب
1.براى ملاحظه ترجمه و شرح حال وزرا و اصحاب قلم مذكور، رجوع شود به تعليقه ۹۶.
2.صفحه «۲۱۷» چاپ قديم
3.ع - م - ب: «مسگوى» (با سين مهمله). ح - د: «شكوى».
4.م - ب: «غرّ الحضرت». ح: «عذره الحضيرة». د: «عمدة الحضرة».
5.ع: «كتب» (تنها، بدون خانه). ب - ث: «گفته صاحب». و شايد در اين دو نسخه «گفته» تصحيف و تحريف از «مكتبه» است كه به معنى كتابخانه مىباشد.
6.روده، محلهاى از محلات رى بوده است.
7.م - ح - د: «و كتبخانه صاحبى به روضه او نصب است».
8.روضة الواعظين، ص ۱۳۱. در اين كتاب بيت دوم بر اول مقدم شده به نقل از خزيمة بن ثابت ذوالشهادتين. و مراجعه شود به: فهرست منتجب الدين، ص ۲۷۷؛ الغدير، ج ۴، ص ۳۲۱.
9.م - ح: «برده». در برهان قاطع گفته: «برده بر وزن ارده، به معنى اسيرشده باشد مطلقاً، خواه دختر و خواه پسر». پس در «ورده» كه در متن است «واو» مبدل از باء است.