است، سببِ نزولى است. چون مفهوم شود شيعى و ۱سنّى را در آن شبهتى بنماند ۲ و آن چنان بود كه در عهدِ اوّل اسلام، عمر پيشِ رسول آمد و گفت: يا رسولَ اللَّه، شيطان مرا در نماز وسوسه مىكند و من پناه دادم با سايه تو، بدين كه «التجأتُ ۳ إلى ظِلّكَ مِن وَسْوَسَتِهِ». رسول - عليه السلام - گفت: ۴ «چون چنين است: إنّ الشّيطانَ لَيفرُّ من ظلِّ عمر». ۵ تا خبر راست باشد و شيطان در سايه ۶ مصطفى گريخته باشد و عمر در پناه شهنشاه ۷ باشد و خواجه سنّى از خبر و تأويلش نه آگاه. ۸ والحمدُ للَّه ربّ العالمين.
[ 80 ]
[ ديدگاه مشترك معتزله و شيعه در مسئله امامت به ادعاى مؤلف سنّى ]
[ پاسخ به خطاهاى مؤلف فضائح و تشبيه كار او به عجوزهاى روستايى ]
[ عدم موافقت معتزله و مجبره در امامت و اشاره به برترى على بر خلفا از نظر معتزله ]
آنگه گفته است:
و در جوابِ مسائل عليّ أبوالقمران استرآبادى معتزلى رشيد عبدالجليل رازىِ رافضى گفته است در جواب مسائلى كه معتزله را با روافض خلاف است، و در اثباتِ امامت، معتزله را با ما موافقت باشد و با رافضى خلاف باشد و علي بوالقمران خبرى با اسناد بياورده است چنان كه رافضى آن را انكار نتوان كردن، ۹ كه جعفر صادق را پرسيدند كه چه گويى در بوبكر و عمر، گفت: «كانا واللَّهِ إمامَينِ سيّدَينِ كبيرَينِ؛ أنارَ اللَّهُ قبرَهما». و اين قول جعفر است. امّا تأويلش اين است كه از «امامين» آن امامان خواست كه: «قاتِلُوا أئِمَّةَ الْكُفْرِ»۱۰ و
1.صفحه «۲۵۳» چاپ قديم
2.ح - د: «نماند».
3.ع - ث - ب - م: «ألجأت». و شايد صحيح اين چهار نسخه «لجأت» بوده است، بدون همزه؛ زيرا «ألجأت» درست نمىتواند بود، مگر به صيغه مجهول تا معنى چنين باشد كه من ملجأ و مضطرّ شدم به سايه تو؛ در صورتى كه در «لجأت» معنى آن است كه من پناهنده شدم و «التجأت» نيز به هين معنى است و نزديكتر به صورت كلمات نسخ نامبرده است.
4.ث - م - ب: «فرمود».
5.در مورد ردّ اين خبر مراجعه شود به: عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج ۱، ص ۲۰۳؛ الصراط المستقيم، ج ۳، ص ۸۱ .
6.م - ح - د: «از سايه» و به طور قطع غلط است.
7.ب - م: «شاهنشاه».
8.براى تحقيق در اين حديث، رجوع شود به تعليقه ۱۱۲.
9.م - ب: «نتواند كردن». ح - د: «نتواند كرد».
10.از آيه ۱۲ سوره مباركه توبه (منتها لفظ «قاتلوا» به فاء تفريع است در اوّل آن).