دندان مصطفى بشكست، و مادرش جگرِ حمزه بخاييد، و او بيست و اند بار تيغ در روىِ على كشيد، و پسرش سرِ حسين ببريد؟ اى مسلمانان، شما اين معاويه را چه ۱گوييد؟ مردم در حضرتِ خلافت حنيفى و سنّى و شافعى، زفان ۲ به لعنت و نفرين برگشودند. اين و مانندِ اين بسيار است. ۳ و تعزيت حسين هر موسم عاشورا به بغداد تازه باشد با نوحه و فرياد.
و امّا به همدان اگرچه مشبّهه را غلبه باشد، براىِ حضور رايتِ سلطان و لشكر تركان، هر سال مجد الدّين مذكّر همدانى ۴ در موسمِ عاشورا اين تعزيت به صفتى دارد كه قُميان را عجب آيد. و خواجه امام نجم بُلمعالى بن أبى القاسم بُزارى بنيسابور ۵ با آن كه حنيفى مذهب بود، اين تعزيت به غايتِ كمال داشتى و دستار بگرفتى و نوحه كردى و خاك پاشيدى و فريادِ از حدّ بيرون كردى.
و به رى كه از اُمّهاتِ بلاد عالم است، معلوم است كه شيخ ابوالفتوح نصرآبادى ۶ و خواجه محمود حدّادى حنيفى ۷ و غير ايشان در كاروانسراى كوشك و مساجدِ بزرگ روز عاشورا چه كردهاند، از ذكر تعزيت و لعنتِ ظالمان. و درين روزگار، آنچه هر سال خواجه امام شرف الائمّه أبونصر الهسنجانى ۸ كند در هر عاشورا به حضور امرا و تركان و خواجگان و حضورِ حنيفيان معروف، و همه موافقت نمايند و يارى كنند، و اين قصّه خود به وجهى گويد كه دگران خود ندانند و نيارند گفتن.
و خواجه امام بومنصور حفده ۹ كه در اصحابِ شافعى معتبر و متقدّم ۱۰ است، به وقتِ حضورِ او به رى ديدند كه روز عاشورا اين قصّه بر چه طريق گفت و حسين را بر عثمان درجه و تفضيل نهاد، و معاويه را باغى خواند در جامعِ سرهنگ.
و قاضى عمده ساوىاى حنيفى ۱۱ كه صاحب سخن و معروف است در جامع
1.صفحه «۳۷۲» چاپ قديم
2.ث - م - ب - ح - د: «زبان».
3.«بسيار است» فقط در دو نسخه ح - د.
4.براى تراجم اين نامبردگان، رجوع شود به تعليقه ۱۵۰.
5.همان.
6.ح - د: «مقدم و معتبر».
7.براى ترجمه قاضى عمده ساوىاى حنيفى رجوع شود به تعليقه ۱۵۰.