بنت اشعث بن قيس داد، پدرش حليفِ بنى اميّه، برادرش محمّدِ أشعث، نديم عبيداللَّه، به مشورتِ مروانِ رانده، بر دست اَيْسُونيه ۱ كنيزك عبداللَّه عمر خطّاب، زهر معاويه فرستاده از دمشق، رأى عمرو عاص زده، ۲ فتوى شُرَحْبيل ۳ كرده به حضور بوهريره. تاريخ بربايد گرفتن به استقصاء بخواندن، تا شبهتى بنماند كه لعنت بر فرستنده و آرنده و دهنده و مُشير و مدبّرِ ايشان باد و بر آن كه عذرِ ايشان خواهد. ۴امّا زُفان به ادب مىبايد جنبانيدن كه همه به ارادت و رضا و قضاىِ خداى بوده است و اين آيت را اثرى نيست كه «وَ ما اللَّهُ يُريدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ»!۵ و حسين على را - عليه السلام - علىرغم أنف المصنّف، سلطانِ وقت فرمود كشتن، يزيد معاويه به كينه روزِ بدر كه أقرباى بزرگِ او را كشته بود به عوضِ آن، و آن لفظ بزرگوار اميرالمؤمنين، يزيد عجب است كه به خواجه انتقالى [ نقل ]نيفتاده است كه: ۶
ليت أشياخي ببدرٍ شهدواجزع الخزرج من وَقْع الأسل
لأهلوّا و استهلّوا طرباًثمّ قالوا يا يزيد لا تشل۷
تا شبهتى بنماند در آن، امير يزيد پسرزاده هند جگرخواره، سپاهسالار عبيداللَّه، مادرش مرجانه، زهى نسب! زهى حسب! زهى خانه! متولّىِ لشكر، عمر سعدِ وقّاصِ مهاجر و صحابى رسول، واحدِ عشر بيعت رضوان، ۸ قاتلْ شمر مأبون، سالبْ سنانِ
1.تحقيقى در باب «ايسونيه» در سابق گذشته رجوع شود به ص ۳۷۰.
2.عمروعاص در سال ۴۳ هجرى مرده. پس اين نسبت از مصنف رحمه اللَّه عليه به وى مبنى بر اشتباه است.
3.شرحبيل بر وزن خزعبيل، يعنى به ضمّ شين و فتح راء و سكون حاى مهمله و كسر باى موحّده و به لام در آخر، از اسماى اعلام است.
4.صفحه «۳۹۱» چاپ قديم
5.صدر سوره غافر، آيه ۳۱.
6.ح - د: «نرسيده است؛ شعر». و اين دو بيت از اشعار ابن زبعرى است كه يزيد به آنها تمثل كرده و بسيار معروف و مشهور و مستغنى از شرح و بيان است.
7.الاحتجاج، ج ۲، ص ۳۴؛ الأمالي، شيخ صدوق، ص ۲۳۱، ح ۲۴۲؛ روضة الواعظين، ص ۱۹۱؛ تفسير القمي، ج ۲، ص ۸۶؛ تاريخ الطبري، ج ۸، ص ۱۸۷؛ السيرة النبويّة، ابن هشام، ج ۳، ص ۶۴۶، الفتوح، ابن اعثم، ج ۵، ص ۱۲۹.
8.سعد وقّاص از عشره مبشّره است و بيعت رضوان خود معروف است و در حديبيه زير درختى واقع شده است و براى تحقيق اين كه سعد در اين بيعت چه سمتى داشته، به كتب سِيَر و تواريخ رجوع شود.