[ 171 ]
[ عقيده شيعه درباره مشيت الهى و مبانى ايمان و كفر ]
[ ماهيت ايمان و رابطه ايمان بنده با اراده و مشيت الهى ]
[ عدم نقصان در مشيت الهى ]
[ مفهوم ماشاء اللَّه كان ]
آنگه گفته است:
و گويند: «ما شاءَ اللَّهُ كانَ، و ما لَمْ يشأْ لَم يكُنْ» ۱ نمىبايد گفتن، كه نه هر چه خداى تعالى خواهد، بباشد؛ مرادِ خواجه رافضى بباشد و مرادِ خداى نباشد؟! تا خداى را به عجز منسوب كرده باشند.
اما جواب اين كلمات آن است كه اوّلاً مذهبِ شيعت و همه اهلِ عدل درين مسئله سره فهم بايد كردن تا شبهت برخيزد؛ إن شاء اللَّه تعالى.
بدان كه به مذهبِ ما و به مذهبِ كافّه أهلِ عدل، چنان است كه بارى تعالى قادر است بر آن كه همه كفّار را به جبر و قهر بر ايمان دارد، و همه عاصيان را به قهر بر اطاعت خود دارد، و ايمان ضرورى گرداند تا همه بهضرورت بدانند كه عالَمْ محدَث است و صانعِ عالَمْ يكى است موصوف به صفاتِ كمال؛ امّا آن ايمان و آن طاعت، نه ايمان و طاعتى باشد حقيقى ۲ و بر آن ثواب دادن عبث باشد و مستحقِّ مدح نباشند بر آن، و بهحقيقتْ مؤمنى و مطيعى در حقِّ ايشان اثبات نتوان كردن. مثالش چنان است كه اهلِ قيامت بهضرورت همه خلقانِ عالم و همه كافرانِ دنيا خداى را دانند و ايشان را مؤمن نخوانند، از بهرِ آن كه آن معرفتْ ضرورى باشد. پس ايمانِ بر حقيقت آن باشد كه مكلّف در سراىِ تكليف به نظر بر وجه در دليل به مشقّت حاصل كند به فعلِ خويش، تا بر تحصيل آن هم به دنيا مستحقِّ مدح باشد هم به قيامت مستحقِّ ثوابِ اَبَدْ باشد. پس برين قاعده و اصل، اگر خداى خواهد كه به جبر در او ۳ آفريند تواند؛ امّا نخواهد، و خواهد كه بنده به كسب و اختيارِ فعلِ خويش مؤمن و مطيع باشد و تاركِ كفر و معاصى باشد. وگر بنده با حصولِ آلت و قدرت و تمكين و توفيقْ اختيار نكند، خداى را تعالى نقصانى نباشد كه منفعت و مضرّتِ آن به دنيا و قيامت عايد است به ما؛