احتياطى كافى.۱ به عشقِ مذهبِ جبر و هواىِ طبع و حبّ النّشوء۲ فراهم آورده. الحق عباراتى است درست و خوش و سهل، امّا كلماتى مشبع ۳ از سرِ تعصّب و جهل؛ حوالاتى نه بر جادّه حقيقت، تشبيهاتى سقيمِ پُر شبهت، معارضاتى نامعقول، و اشاراتى نامنقول نامقبول،۴ اسامىاى از تعريف متقدّمان به صورتِ كنيت بديده،۵نقلى برينگونه ۶ كه هر عاقلى فاضل كه۷ به انصاف بخواند،۸نامنصفى و نادانىِ مصنّف بداند و او را ۹ از خود نداند و نخواند. بيچاره از معنى اين آيت ۱۰ بيگانه افتاده كه حق تعالى فرموده: ۱۱«وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ اُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً».۱۲
يادداشت دبير علمى
يك. رى، يكى از كهنترين مراكز تمدّنى ايران است كه قدمت چندين هزارساله دارد و مردمان آن را قومى با تمدن و هنر پيشرفته توصيف كردهاند. اين شهر در سال 22 هجرى به دست مسلمانان افتاد و توسعهاش از آن پس آغاز شد و تا بِدانجا گسترش يافت كه پيش از حمله مغول (سال 616 ق)، آن را يكى از بزرگترين و آبادترين بلاد اسلامى توصيف و جمعيت آن را بالغ بر دو ميليون نفر گزارش كردهاند. ۱۳
در دوره اسلامى، رى، از سده سوم و چهارم، داراى يك حوزه نسبتاً توانمند علمى شد و شخصيتهاى بزرگى را، از شيعه و اهلسنّت، در خود پروراند. عالمان و انديشمندانى چون: ثقةالاسلام كلينى (م 329ق)، ابن قِبّه رازى (ق 4)، ابن مُسكويه (م321 - 421ق)، ابو حاتم رازى (م 322 ق)، ابن فارِس رازى (329 - 395ق)، ابو بكر رازى (325 - 385 ق)، محمّد بن زكريا رازى (م 302 ق) و ... در اين دوره مىزيستهاند.
با افول و از رونق افتادن حوزههاى علمى بغداد و قم، رى به سرآمدِ شهرهاى علمى شيعه در آن روزگار تبديل شد و قرن پنجم و ششم، دوران بالندگى علمى رى به شمار مىرود. در اين برهه، عالمانى همچون: ابو الفتوح رازى (ق 6)، صفىالدين رازى (ق 6) صاحب كتاب تبصرة العوام، سديد الدين حمصى رازى (م 600ق) نويسنده كتاب المنقذ من التقليد، شيخ منتجب الدين رازى (504 - 585 ق) نويسنده
[ مخالفان شيعه مخالف معارف قرآن ]
و بدين ۱۴ غايت جسارتى۱۵ و نهايت خسارتى،۱۶ قلم در ميدانِ هَذَيان افكنده، مثبتانِ توحيد و عدل را و مقرّانِ نبوّت و امامت را و متابعانِ شريعت را، به تهمت كذب منسوب كرده و ساداتِ بزرگوار و مشايخ كبار را بىحجّتى معيوب دانسته۱۷ و مصنّفانِ امين و راويانِ معتمد را خائن و مخطى پنداشته، و متكلّمانِ محقّق و مفتيانِ متديّن و مُقريانِ عارف را مَساوى ۱۸ گفته و نوشته، و وزيرانِ عادل و خواجگانِ ديندار را طعنهاى بد زده، و قضات دينداران۱۹و شعراىِ مسلمانان۲۰ را به بدى۲۱ ياد كرده، و از
1.ث - ب: «كاخى».
2.براى تحقيق در اين دو كلمه رجوع شود به تعليقه ۶.
3.ح: «مشنع» و «مشبع» را به صيغه اسم فاعل و اسم مفعول هر دو مىتوان خواند و بعضى از ادباى متأخّرين قرائت به صيغه اسم فاعل را ترجيح بر قرائت به صيغه اسم مفعول داده است.
4.«نامقبول» فقط در م - ث.
5.م - ح: «اسامى از صورت تواريخ متقدمان و صورت كتب نديده».
6.ح: «بدينگونه».
7.ح: «كه آن را».
8.ح: «مطالعه كند».
9.ح: «بىانصافى و نادانى و جهل مصنف به حقيقت بداند و آن را».
10.صفحه «۵» چاپ قديم
11.ث: «فرمود».
12.آيه ۳۶، سوره مباركه اسراء.
13.ر . ك: أشكال العالم، ص ۱۴۶؛ عجايب المخلوقات، ص ۲۲۶؛ آثار البلاد، ص ۳۷۵؛ معجم البلدان، ج ۳، ص ۱۱۶؛ الكامل فى التاريخ، ج ۱، ص ۵۸؛ تاريخ آستانه رى، ص ۳۳.
14.ب - ث: «برين».
15.ح: «جسارت».
16.ح: «خسارت».
17.ح: «گردانيده».
18.مَساوى: بدىها و زشتىها.
19.ح: «ديندار».
20.ح: «مسلمان».
21.ث: «به بد كه».