تعليقه 189
حكايت لوح سبز و خطّ سفيد و ابيات در اعلام اسم اميرالمؤمنين عليه السلام
علاّمه مجلسى رحمه اللَّه عليه در جلاء العيون در باب سيّم، در فصل اوّل - كه در بيان تاريخ ولادت اميرالمؤمنين عليه السلام است - چنين فرموده است: «ابن شهر آشوب رحمه اللَّه عليه روايت كرده است: در شبى كه حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام متولّد شد، ابوطالب او را بر سينه خود گرفت و دستِ فاطمه بنتِ اَسد را گرفته به سوىِ اَبطح آمد و ندا كرد به شعرى چند كه مضمون آنها اين است كه: اى پروردگارى كه شب تار و ماه روشن را آفريدهاى! بيان كن از براىِ ما كه كودك خود را چه نام گذاريم؟ ناگاه مانند ابر، چيزى از روىِ زمين پيدا شده، نزديك ابوطالب آمد. ابوطالب او را گرفت و با على به سينه خود چسبانيد و به خانه برگشت، چون صبح شد، ديد كه لوح سبزى است، در آن شعرى چند نوشته است و مضمون آنها اين است كه: مخصوص گرديديد شما اى ابوطالب و فاطمه به فرزند طاهر برگزيده پسنديدهاى، پس نام بزرگوار او على است و خداوندِ علىّ اَعلى نام او را از نام خود اشتقاق كرده است. پس ابوطالب آن حضرت را على نام كرد و آن لوح را در زاويه راست كعبه آويخت. همچنان آويخته بود تا زمانِ هشام بن عبدالملك؛ و آن ملعون، آن را از آنجا فرود آورد، پس بعد از آن ناپيدا شد».
ناگفته نماند كه: در روايات معتبره ديگر نيز اين مضمون - كه اختيارِ اين اسمِ آن حضرت، به امر بارى تعالى و دلالت و راهنمايىِ او بوده است - وارد شده است، مثلاً نصّ عبارتِ روايت مذكوره در غالب كتب معتمده از قبيل علل الشرايع و معانى الأخبار و أمالى الصدوق رحمه اللَّه عليه و أمالى ابن الشيخ رحمه اللَّه عليه و بشارة المصطفى و كشف اليقين و كشف الحقّ و غير آنها اين است: «حكاية عن فاطمة بنت أسد: فلمّا أردت أن أخرج هتف بي هاتف: سمّيه عليّاً، فهو عليّ، و اللَّه العليّ الأعلى يقول: إنّي شققتُ اسمه من اسمي، و أدّبته بأدبي، و وقفته على غامض علمي (إلى آخر الحديث)». طالب تمام حديث، به كتب نامبرده يا به تاسع بحار «باب تاريخ ولادته» يا به مدينة المعاجز «باب معاجز ميلاده» يا به كتاب غاية المرام يا غير اينها از ساير كتب معتبره، رجوع كند.
تعليقه 190
بحث در پيرامون دو بيت زير
«و جفانٍ كالجوابيو قدورٍ راسيات
و امرؤالقيس رهينٌمولعٌ بالفتيات».
اينكه مصنّف رحمه اللَّه عليه گفته: «و اين آيت از قرآن است از قصّه داود و سليمان كه بارى تعالى گفت: (وَ جِفانٍ كَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِياتٍ)۱؛ پس بعينه اين كلمات پيش از بعثتِ مصطفى صلى اللَّه عليه و آله به هفتصد سال امرؤالقيس به اتّفاق به شعر در آورده است: و جفانٍ كالجوابي» تا «مولع بالفتيات» كه در بالا نقل شد.
نگارنده گويد: شايد «به هفتصد سال» محرّف و مصحّف «به هفده سال» باشد، چنانكه در ذيل صفحه مورد نقل از چاپ اوّل (ص 581 - 852) احتمال دادهام؛ امّا نسبتِ اين شعرها را به امرءالقيس، تاكنون در جاى معتبرى نديدهام؛ بلى حمداللَّه مستوفى در تاريخ گزيده (ص 812 عكسى، و ص 707