انبيايى كه بعد از ابراهيم و قبل از موسى مبعوث شده بودند، تابع و پيرو شريعت ابراهيم بودند و انبياى بعد از موسى و قبل از عيسى پيرو شريعت موسى و انبياى بعد از عيسى تابع شريعت آن جناب بودهاند. ۱
انبياى صاحب شريعت كه قرآن كريم ايشان را «أولوا العزم» خوانده، تنها همين پنج نفرند و ساير انبياى الهى غير اولوالعزم هستند و تابع شريعت اين انبياء مىباشند. ۲ خداى سبحانه انبياء را در يك درجه قرار نداده، بلكه بين آنان برترى نهاده است، بعضى برتر از بعضى ديگر هستند و بعضى پايينتر از بعض ديگر هستند؛ ولى همه آنها مشمول فضل خدا هستند؛ چون رسالت فىنفسه فضيلتى است كه در همه آنان هست. ۳
4ـ2ـ2) مراتب انبياء در عهد عتيق
انبياى عهد عتيق را در دو طبقه متقدّم و متأخّر ميتوان تقسيم كرد:
ـ انبياى متقدّم : از پيامبران متقدّم يا پيش از دوره كلاسيك، همچون سموئيل، ايليا و اليشع با عناوينى چون رائى، مرد خدا، بيننده خواب و رؤيا و نبى ياد مىشده است. آنان آداب و رسوم زمان خود را رد نمىكردند و هواخواه مليّت و قوميّت بودند و تعصب قومى داشتند، بهطور گروهى زندگى مىكردند، دچار خلسه دسته جمعى مىشدند و نبوّت دسته جمعى مىكردند. آنان از موسيقى براى ايجاد هرچه بيشتر اين احساس استفاده مى كردند. (527:2007Paul Sperling vol.16,)
ـ انبياى متأخّر : در مقابل، از انبياى متاخر همچون اشعيا و ارميا تنها با عنوان نبى ياد مىشده است. آنان آداب و رسوم را رد مىكردند و خواهان يكتاپرستى بودند و از مفهوم جهانگرايى و فراقومى استفاده مىكردند. آنان هميشه تنها ديده مىشدند و عضو گروه خاصّى نبودند و در هنگام نبوّت و پيشگويى، پيشگويىهاى خود را سرسختانه و با حالت كنترلى بيان مىكردند. (572:2007Paul Sperling vol.16,)
1.طباطبايى، ج ۱۸، ص ۲۹؛ ابنبابويه، ج ۱، ص ۴۲۲، ح ۲
2.همو، ج ۱۸، ص ۲۹
3.همو، ج ۲، ص ۳۱۰