2 : پراكندگى جغرافياىِ جمعيتى شيعيان اماميه بر مبناى كتاب «نقض»
مائده بخشنده
چكيده
بررسى وضعيت سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعيان در قرن پنجم هجرى در پرتو كتاب ارزشمند نقض، در تعيين جايگاه سياسى، وضعيت اجتماعى و در نهايت، در به تصوير كشيدن جامعه شيعيان، اهميت به سزايى دارد.
نقض، نخستين كتاب نقدى است كه مىتوان آن را نقد تاريخى - كلامى تلقّى كرد و چنين نقد تاريخىاى به صورت منسجم سابقه ندارد. اين كتاب از جمله گنجينههاى فكرى مسلمانان و از متون قديم فارسى است كه فقط چند سالى پس از چهار مقاله عروضى و مقامات حميدى تأليف شده و مشتمل بر مطالب مهم تاريخى، ادبى، كلامى، جغرافيايى، ملل و نحل و... است. اهميت نقض، تنها در بازگو كردن امور شرعى و آيينى نيست؛ بلكه نويسنده ضمن پاسخگويى و ردّ اتّهامات، نام شهرها و محلّههاى متعدّد شيعهنشين در سدههاى اوّل هجرت، نام بسيارى از علما و خاندانهاى پُرنفوذ شيعه و بسيارى مسائل ديگر را در باره سهم و نقش شيعه در فرهنگ و تمدّن اسلامى بيان كرده است كه اهميت و ضرورت پرداختن به اين بحث را نشان مىدهد.
بدين ترتيب، نوشتار حاضر بر آن است كه به تأمّل در باب جغرافياى جمعيتى شيعيان پرداخته تا بدين وسيله، به ساختار درونى اجتماع شيعيان پى ببرد و اينگونه حضور قابل قبول آنان را در صحنه جامعه تأييد كند.
