حجیت ظواهر قرآن از دیدگاه آیت الله سیدمحمدسعید حکیم و کاربرد روایی آن در اصطلا‌ح‌شناسی «اهل الذکر»

نشریه : قرآن‌پژوهی روایی

نویسنده : پديدآورنده : فتح الله نجارزادگان
پديدآورنده : سید محمد موسوی مقدم
پديدآورنده : زهره نجفی حائری
پديدآورنده : زهرا علی‌یاری

چکیده :

حجیت ظواهر قرآن و امکان دستیابی به مراد الهی از طریق فهم ظاهر آیات، از مسائل مهم در حوزه روش‌شناسی تفسیر قرآن است که در میان دیدگاه‌های مختلف تفسیری، به‌ویژه در نسبت میان قرآن و روایات، محل بحث بوده است. در این میان، آیت‌الله سید محمدسعید حکیم با پذیرش حجیت ظواهر قرآن، بر امکان فهم مراد الهی از طریق بهره‌گیری از عقل، بررسی منابع و کشف قرائن و شواهد تأکید دارد. مسئله پژوهش حاضر، تبیین دیدگاه ایشان درباره حجیت ظواهر قرآن و بررسی کاربست این مبنا در اصطلاح‌شناسی «اهل‌الذکر» در آیات ۴۴ سوره نحل و ۷ سوره انبیاء است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و با بررسی دیدگاه آیت‌الله حکیم، آیات قرآن و شواهد تاریخی، عقلی و روایی، امکان دستیابی به مراد آیات را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از دیدگاه آیت‌الله حکیم، روایات نقش تبیین‌کننده و مؤید در فهم قرآن دارند، اما نبود روایت، به معنای عدم امکان فهم آیه نیست و عقل و قرائن درون‌متنی و برون‌متنی نیز می‌توانند در کشف مراد الهی نقش داشته باشند. بر اساس این مبنا، بررسی اصطلاح «اهل‌الذکر» در آیات مورد بحث نشان می‌دهد که می‌توان با بهره‌گیری از مجموعه قرائن و شواهد قرآن، تاریخ، عقل و روایات، به معنایی دست یافت که با روایات متواتر معصومان(ع) درباره انطباق «اهل‌الذکر» بر اهل‌بیت و عترت(ع) هماهنگ است.