معاون پژوهشی پژوهشکده علوم و معارف حدیث پژوهشگاه قرآن و حدیث موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث گفت: ساختار اساسی پژوهش در حوزه علوم اسلامی باید ساختاری برخاسته از واقعیتهای جامعه باشد.
به گزارش پایگاه حدیث نت به نقل ازخبرگزاری فارس، از ۲۵ آذر ماه به مدت یک هفته به عنوان هفته پژوهش نامگذاری شده است، پژوهش روندی است که به صورت هوشمندانه و سازماندهی شده برای بازگویی و بازنگری رخدادها و رفتارها انجام میشود.
پژوهشکده علوم و معارف حدیث پژوهشگاه قرآن و حدیث موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث از جمله نهادهای پژوهشی است که در حوزه قرآن و حدیث پژوهشهای ارزشمندی داشته و فعالیت خود را همزمان با تأسیس مؤسسه دارالحدیث در سال ۸۴ به صورت رسمی آغاز کرده است.
این پژوهشکده از گروههای مختلفی مانند گروه تدوین دانشنامههای حدیثی، رجال و مصطلحات حدیث، احیای و تصحیح متون، تاریخ حدیث و مبانی ترجمه، مفهومشناسی حدیث و... تشکیل شده است.
دانشنامه امیرمؤمنان(ع) در ۱۴ جلد، حکمتنامه پیامبر اعظم(ص) در ۱۴ جلد، تحقیق و تصحیح الکافی در ۱۵ جلد، موسوعه امام حسین(ع) در ۱۴ جلد و دانشنامه قرآن و حدیث در ۱۶ از جمله آثار منتشر شده این پژوهشکده است.
در مصاحبه با حجتالاسلام احمد غلامعلی معاون پژوهشی پژوهشکده علوم و معارف حدیث پژوهشگاه قرآن و حدیث به بررسی فعالیتهای این پژوهشکده پرداختهایم.
فارس: ساختار اساسی فرآیند پژوهش در حوزه علوم اسلامی چگونه تعریف میشود؟
غلامعلی:ساختار اساسی پژوهش در حوزه علوم اسلامی باید ساختاری برخاسته از واقعیتهای جامعه باشد، از یک طرف در جامعه نیازها و سئوالاتی است که برای دستیابی به پاسخهای سوالات دو راهکار وجود دارد یکی از آنها مراجعه به راهکارهای شناخته شده که از سوی غربیها ارائه شده است و دیگری پیدا کردن پاسخ نیازها از متون دینی و اسلامی است.
مبحث دیگری که پژوهشهای علوم انسانی باید بر آن استوار باشند این است سئوالات را از جامعه بگیرند و پاسخها را از علوم اسلامی دریافت کنند و امروزه به نوعی علوم انسانی که میگویند اسلامی شده، به ذهن میآید که علوم غربی با برخی از متون اسلامی عجین شده است.
همچنان این ضعف وجود دارد که با کشف نیاز جامعه، بررسی میکنند غربیها چه گفتهاند، همان که غربیها گفتهاند چند روایت دیگر میآورند، در صورتی که باید ساختار تعامل دو سویه وجود داشته باشد و نیازها و سئوالات را از جامعه دریافت کنیم و پاسخ آن را از آیات و روایات استخراج کنیم، پژوهشکده علوم و معارف حدیث با این هدف شکل گرفته است.
فارس: عملکرد پژوهشکده علوم و معارف حدیث در چه راستایی قرار دارد؟
غلامعلی:به طور معمول نیازهای روز در این پژوهشکده احصا و جمعآوری میشود و بر پایه آن منشورات پژوهشکده در هر حوزهای شکل میگیرد.
بایستههای پژوهشی در زمینه معرفتی و نیازهایی که در حوزه رفتاری است تعریف میشود و بر پایه آن بایستههای پژوهشی و نیازهای بنیادین و رفتاری شکل میگیرد و بر پایه این موارد احادیث مرتب و به جامعه ارائه میشود.
در زمینه مباحث بنیادین نیاز داریم برخی از تحقیقات پایهای و اساسی را برای تحقیقات دیگر برنامهریزی کنیم و در زمینه نیازهای معرفتی درصدد هستیم که شناخت جامعه برخاسته از قرآن و روایات باشد و در حوزه رفتاری درصدد هستیم تا رفتار جامعه بر پایه قرآن و روایات باشد؛ البته محصولاتی در این بخش است که میتواند به عنوان کتاب مرجع برای افرادی که در این سطوح میخواهند تحقیقات کنند مورد استفاده قرار گیرد.
به عنوان مثال دانشنامه عقاید اسلام برای کسانی که میخواهند در زمینه شناخت خدا، صفات خداوند و توحید کار کنند میتواند مرجع باشد و در حوزه اخلاق و رفتار دانشنامه قرآن و حدیث در بسیاری ابواب پاسخگوی افراد است و میتوانند برای تحقیقات بنیادین از این دو کتاب و تحقیقات دیگر «عرضه حدیث بر قرآن» استفاده کنند.
فارس: تا چه اندازه در زمینه گردآوری احادیث موفق بودهایم؟
غلامعلی:در گردآوری تمام احادیث پیرامون یک موضوع و چینش آنها به گونهای که محقق بتواند جواب خود را بگیرد، صاحب سبک هستیم و موفق بودیم و همچنین در حوزه جمعبندی بین احادیث موفقیتهایی داشتهایم.
یکی از گروههای پژوهشکده در حوزه تصحیح کتاب فعالیت دارد که نمونه آن کتاب الکافی در ۱۵ جلد در دستور کار این گروه قرار گرفته است و امسال به عنوان مثال در زمینه شناسایی جغرافیایی محدثان حدیث کتابی مانند تاریخ حدیث خراسان در دستور کار قرار گرفته است.
فارس: شناسایی جغرافیایی محدثان به چه صورتی در دستور کار است؟ در نظر دارید به چه شکلی آن را منتشر کنید؟
غلامعلی:این کلان پروژه یکی از فعالیتهای گروه تاریخ حدیث پژوهشکده است که یک بار نگاه تاریخی از ابتدا تا کنون صورت میگیرد و در بعدی دیگر نگاهی دارد تا محدثان هر منطقه را شناسایی کند.
فارس: چشمانداز پژوهشکده علوم و معارف حدیث چیست و در نظر دارید به کجا برسید؟
غلامعلی:چشمانداز اولیه تکمیل دانشنامه قرآن و حدیث است که به طور طبیعی با عناوین فراوانی که در آن گنجانده شده، پاسخگوی بسیاری از افراد است، تقریب روشمند مذاهب اسلامی از چشماندازهای دیگر است و در این زمینه شیعه برای تمام اعمال عبادی خود در بین کتابهای اصلی سنیان مستندی را نشان میدهد.
کتابهای پرمخاطب شیعیان مانند شیخ صدوق و شیخ طوسی از موارد دیگر است تا به گونهای متن تصحیح شده و پیراسته از اشکالات موجود را ارائه دهیم که این فعالیت در گروه احیا انجام میشود؛ در گروههای رجال نخستین کار استخراج فواید رجالی است که در کتابهای پیشین بوده و کار ارزشمندی است.
فارس: فعالیتهای پژوهشی پژوهشکده در سال جاری و سال آینده چیست؟
غلامعلی:امسال تعدادی کتاب مانند کنزالدعا، شناختنامه نماز، جلد دوم چکیده پایاننامههای حدیثی، عرضه حدیث بر قرآن و تاریخ حدیث شیعه ماورا ء النهر و بلخ منتشر شد و برخی کارهای پژوهشی ادامه کارهای گذشته است و این کارها سریع به نتیجه نمیرسد و زمان بر است.
فارس: آیا مشکلات مالی در روند فعالیتهای پژوهشی شما خللی ایجاد کرده است؟
غلامعلی:به روند پژوهشی پژوهشکده در سالهایی که مشکلات مالی همه کشور را فراگرفته بود، آسیبی وارد نشد و تلاش مسئولان موسسه چنان بود که خللی در کارهای پژوهشی حاصل نشود و حتی تعدیل نیرو وجود نداشت.
کارهای پژوهشی پژوهشکده مدیون تلاش اعضای پژوهشکده، پژوهشگران و افرادی است که دست به دست هم دادهاند تا این نتایج را بگیرند.
