سپس روايتى به عنوان تأييد مى آورد.
* در باب «رهن»، موارد ضمانت مرتهن و راهن در ضمن روايتى بر شمرده شده و در روايت محمّد بن يعقوب... عن ابى عبداللّه(ع) قال: «اذا ارتهنت عبداً أو دابة فماتا، فلا شى ء عليك و إن هلكت الدابّة أو أبق الغلام، فأنت ضامن»، ۱ ضمانت مرتهن را در فرضى مى داند كه چارپا به هلاكت برسد يا برده فرار كند.
مرحوم شيخ(ره) روايت را به گونه اى معنا كرده كه تنافى موجود ميان روايات برطرف شود:
ضمانت مرتهن در صورتى است كه وى عامل و سبب هلاكت حيوان و فرار برده باشد وگرنه، ضامن نيست؛ همان طور كه در فرض موت آنها ضامن نيست. ۲
2. وجوه مختلف خبر
هرگاه خبرى ذو وجوه بود و يكى از وجوه و احتمالاتش مرجوح باشد، چنان چه به خاطر وجود خبر معتبر يا متواترى، روايت را به وجه مرجوح حمل كنيم، تأويل ناميده مى شود.
البته، اين به معناى طرد وجوه ديگر نيست، بلكه بايد ميزان و درجه احتمالش را با وجهى كه رجحان داده شد سنجيد . اگر در مرتبه پايين ترى از وجه راجح بود، فبها و اگر چنين نبود يعنى در مرتبه اى بود كه اعتماد ما را نسبت به تأويلْ سلب مى نمود، در اين صورت، حديث متشابه شده و بايد در تفسيرش به محكم رجوع كرد و در صورتى كه محكم يافت نشود، بايد توقف نمود.
لازم به ذكر است كه در مواردى، به خاطر اشتباه، محتمل مرجوح، راجح شمرده شده و احتمال راجح ناديده گرفته مى شود، كما اين كه در بسيارى از تأويلات عامه در باب «اسباب نزول» مشاهده مى شود؛ لذاست كه مرحوم شيخ(ره) در موارد زيادى، تأويلات عامه را، چه در آيات و يا احاديث، به نقد كشيده و ردّ مى نمايد.
1.همان.
2.همان، ج ۷، ص ۲۰۶، ح ۷۶۶.
