عظمتى كه دراين حديث براى او تصّور شده، به جهت كهنسال بودن او و كسب تجربه بيشتر و تيز بينى او در امور زندگى نيست ۱ . راهنمايى است كه خود مراحل سلوك را در نور ديده باشد ومرشدِ كامل شده باشد. منظور صوفيان از شيخ، چنين انسان كاملى است كه در علم شريعت و طريقت و حقيقت به كمال رسيده باشد و دچار هيچ گونه آفات اخلاقى نباشد ۲ . مولوى در اين جا علاوه بر بيان مقام شيخ در بين قوم، به طور ضمنى نشان مى دهد كه شيخ هم مثل پيامبر، در باغ بهشت را بر روى ياران خويش مى گشايد.
مولوى در جاى ديگر وقتى پير را پيامبر وقت خويش مى خواند ودر عين حال وى را به عنوان پير حكمت مى ستايد، نظر به اين نكته دارد كه در مورد شيخ طريقت، سال خوردگى اهميّت ندارد:
چون بدادى دستِ خود در دستِ پيرپيرِ حكمت كه عليم است و خبير
كو نبّى وقت خويش است اى مريدتا ازو نور نبى آيد پديد
(دفتر پنجم ـ بيت 2 و 741)
طبق نظر دكتر زرين كوب، مولوى بدين وسيله مى خواهد اعتراض آميخته به سكوت يا نفاق بعضى مريدان خود را نيز در باب جوان سالى حسام الدين چلبى، كه اورا مخالفانش به همان سبب، لايق خلافت مولوى نمى دانسته اند، دفع كند ۳ واين همان بهره گيرى از قولى منتسب به رسول صلى الله عليه و آله وسلم است، درجهت بيان آراء صوفيه.
نمونه ديگر آنجاست كه مى گويد:
بهر اين فرمود پيغمبر كه منهمچو كشتى ام به طوفانِ زَمَن
ماواصحابيم چون كشتىِ نوحهركه دست اندر زند يابد فتوح
(دفتر چهارم ـ 9 و 538)
1.ـ چنانكه علامه جعفرى در تفسير خود بر مثنوى (ج ۷، ص ۳۷۸) آورده اند، اين عقيده سيوطى است.
2.ـ زمانى، شرح جامع مثنوى، ج ۳، ص ۴۵۶
3.ـ زرين كوب، سرّنى، ج ۱، ص ۴۰۳