نكات
2ـ 4ـ 1) اجتناب از شرك و بتپرستى، عمل حنيف و راستى است كه هيچگونه انحراف و شركى در آن وجود ندارد و شرك، عملى كج و منحرف است. از آنرو كه هر انسانى در اصل خلقت، با معرفت خداوند سبحان و توحيد و تسليم سرشته شده، رنگ و علامت و نشانهى بندگى خداى تعالى بر او نهاده شده است. انسانى كه در مسير توحيد و بندگى او راه مىپويد و از شرك و باطل دورى مىجويد، همان راه راست و حنيف راـ كه هيچ كجى و انحرافى در آن نيستـ پى مىگيرد. چنين انسانى با فطرت خويش كه با آن سرشته شده است، هماهنگى كامل دارد؛ ولى كسى كه شرك ورزيده و باطل را پيروى مىكند، از فطرت خويش منحرف مىشود.
2ـ 4ـ 2) در روايات، آيهى شريفه به توحيد تفسير گرديده و با آيهى فطرت همسان گرفته شده است.
امام باقر عليه السلام در مورد اين آيه فرمود:
الْحَنِيفِيَّةُ مِنَ الْفِطْرَةِ الَّتِي فَطَرَ اللَّهُ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ. قَالَ: فَطَرَهُمْ عَلَى الْمَعْرِفَةِ بِه.۱حنيفيّت از فطرتى است كه خداوند، مردم را بر آن سرشته است. هيچ تغيير و تبديلى بر خلق خدا نيست. فرمود: خداوند آنها را بر معرفت خويش مفطور كرده است.
در كتاب توحيد صدوق ذيل اين روايت به اين صورت آمده است:
فَطَرَهُمْ عَلَى التَّوْحِيدِ.۲خداوند، آنها را بر توحيد سرشته است.
قسمت اوّل اين حديث در معانى الاخبار هم نقل گرديده است. ۳