مواريث دينى يا ملّى ما نظر مىكنند. آنان معمولاً بدون آنكه همدلى چندانى با سنّت ما داشته باشند، ميراث و معارف ما را به عنوان موضوعى براى مطالعات آكادميك برمىگزينند؛ چنانكه گويى اگر شرايط تغيير كند، به موضوع و رشته ديگرى روى مىآورند. حتّى اگر ترجيح جدّى هم براى انتخاب رشتههايى چون اسلامشناسى يا ايرانشناسى داشته باشند، چنين ترجيحى صرفا به سائقه نوعى ذوق و علاقه شخصى است.
در هر حال، در ميان اين مستشرقان بسيار كماند افرادى چون هانرى كربن كه با ميراث و معارف ما ژرفتر از آنى كه معلول محرّكهاى بيرونى يا علايق شخصى است، پيوندى برقرار كرده باشند. هانرى كربن حتّى به نوعى، به اشتهارى كه در صورت تحقيق پيرامون مسائل رايج در انديشه غرب، مىتوانست به دست بياورد، پشت پا زده و عمده حيات خويش را وقف تحقيق و تأمّل در اسلامشناسى يا به تعبير خودش اسلام ايرانى كرده است. وى در بحث از حكيمان و عارفان مسلمانى چون سهروردى، ابنعربى، سيّد حيدر آملى، قاضى سعيد قمى، ملّاصدراى شيرازى و... چنان سرمست و شيداست كه گويى عنان قلم از دستش رها شده است. او چنان شورمندانه در باره زواياى انديشه اين بزرگان قلم مىزند كه نمونهاش حتّى در ميان معاصران خودمان نيز كمتر ديده مىشود.
اين ويژگى، يعنى پيوند وجودى ژرف هانرى كربن با اسلام ايرانى، همراه با آشنايى عميق وى با انديشه و معنويّت مغربزمين، به علاوه آگاهى و التزام به روشهاى تحقيقى و دانشگاهى دنياى امروز، ويژگيهايى است كه به آسانى، در يك محقّق جمع نمىشود. البتّه سادهلوحانه است كه تصوّر كنيم بايد در مطالعه آثار وى جانب نقد را فرو گذاشت و يا اينكه براى شناخت تفكّر شيعى از منظر او در اين تفكّر نظر كرد؛ ولى قدر مسلّم اين است كه آثار وى براى ما بهخصوص، بسيار بيشتر از آنچه در وضعيّت موجود ديده مىشود، شايسته بحث و بررسى است.
يكى از جنبههاى برجسته تحقيق كربن، امامشناسى است. او با رويكردى حكمى و عرفانى در اين موضوع نظر مىكند و در پرتو مشى باطنىاشـ كه در همه