شیخ نجاشی و کتابشناسی کتب حدیثی؛ گونه‌ها و کارکردها

نشریه : علوم حدیث

نویسنده : پديدآورنده : حمید محمدی
پديدآورنده : جواد نفری
پديدآورنده : مهدی غلامعلی

چکیده :

احمد بن علی نَجاشی در کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعة به نکات اثرگذاری در عرصه فهرست نگاری و ارزیابی فهرستی اهتمام داشته است. این نکات را در ضمنِ توصیفاتِ سه ضلع معرفی نویسنده، اثر و طریق می توان مشاهده کرد. پژوهش حاضر برآن است تا به این پرسش پاسخ دهد که کدام توصیفات فهرستی موجود در رجال نجاشی در بخش معرفی اثر و طُرُق نقش به سزایی در ارزشیابی‌های پیشینی داشته‌اند؟ در این راستا، مجموعه توصیفات گوناگون کتاب نجاشی در ارزیابی کتاب‌ها ابتدا شناسایی، گردآوری، گونه شناسی و سپس تحلیل ‌شد. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و شیوه توصیفی‌ـ تحلیلی سامان یافته است. دستاورد پژوهش حاضر آن است که توصیفات کتابشناسانه و فهرستی نجاشی در سه دسته اصلی قابل تحلیل است: توصیفات ظاهری (مانند معرفی آثار مُبوَّب و غیر مُبوَّب، اندازه و حجم کتاب ها و بیان ساختار کتب)، توصیفات محتوایی (شامل تبیین محتوای علمی، مباحث مطرح شده در آثار، تقسیم کتاب‌ها بر اساس نوع روایات و کتاب‌های حسن) و توصیفات فهرستی (که به دسته‌بندی کتاب‌هایی با روایت‌های متفاوت و کتاب‌های تخلیط، نقل کتاب‌ها از استادان، فرآیند انتقال کتاب‌ها و ارزش گذاری کتاب‌ها). به نظر می‌رسد هر سه بخش توصیفات در خدمت روش ارزیابی فهرستی بوده است.