خاستگاه‌های اعراض متقدمان از احادیث فقهی؛ تحلیل خاستگاه‌های برون‌حدیثی

نشریه : علوم حدیث

نویسنده : پديدآورنده : سیدمحمدحسین میرشاه ولایتی
پديدآورنده : محمد کاظم رحمان ستایش

چکیده :

در حوزه فقه، عدم استناد به روایات فقهی توسط متقدمان، که به معنای عدم صدور فتوا از سوی بسیاری از فقهای شیعه است، به عنوان عاملی کلیدی در تضعیف اعتبار آن احادیث تلقی می‌شود. خاستگاه‌های اعراض از روایات را می‌توان در یک نگاه کلان به دو بخش عمده تقسیم نمود؛ خاستگاه‌های درون‌حدیثی و برون‌حدیثی. خاستگاه‌های برون‌حدیثی به عواملی اطلاق می‌شود که ارتباط مستقیمی با متن اصلی روایت ندارند و خود به سه دسته قابل تفکیک هستند: نخست، ناهمسویی با معارض قوی‌تر. در این حالت، اگر روایتی با دلیل دیگری که از اعتبار و قوت بیشتری برخوردار است در تعارض باشد، اصحاب به دلیل این ناهمسویی، از عمل به آن روایت خودداری می‌کنند. دوم، اختلاف دیدگاه‌های اصحاب در پذیرش یا رد روایت است. این اختلاف ممکن است ناشی از تفاوت در مبانی حدیثی یا اصولی باشد، سومین عامل تخییر است؛ در مواجهه با ادله متعارض، اصحاب ممکن است یکی از آن‌ها را برگزینند، بدون آن‌که این انتخاب به معنای ضعف دلیل دیگر باشد. پژوهش حاضر می‌کوشد تا با روش کتابخانه‌ای در گردآوری داده‌ها و به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی به تبیین خاستگاه‌های برون‌حدیثی اعراض متقدمان از احادیث فقهی پرداخته و با بررسی نمونه‌های مرتبط آن‌ها را تحلیل نماید.