نقد و بررسي روايات جمع قرآن - صفحه 73

اواخر قرن دوم هجرى تصوير مى كنند ۱ . مؤلف متن حاضر نيز ـ كه نوشته اش نسبتا قديمى و شايد از نخستين پژوهشهاى مستقل درباب تاريخ قرآن به شمار مى آيد ـ روايات جمع ابوبكر را چندان استوار نمى داند و مى كوشد تا برخى نقاط ضعف متنى و تاريخى آنها را آشكار كند.
4 . در بخشهايى كه ترجمه آن اينك تقديم خوانندگان مى شود، تنها موضوع روايات جمع ابوبكر مورد بررسى قرار گرفته است. ديگر موضوعات مرتبط با امر تدوين قرآن در ادامه فصول كتاب آمده كه ترجمه آن به صورتى مجزا فرصتى ديگر مى طلبد.
5 . بديهى است صرف نقل و ترجمه اين كتاب به منزله صحّه گذاردن بر تمام ديدگاه هاى مؤلف نمى تواند باشد. ۲ روشن است در زمانى كه نُلدكه، در يكصد و پنجاه سال پيش، متن حاضر را مى نوشته است، منابع وى نسبتا محدود و غالبا مخطوط بوده اند. شايد همين امر يكى از كاستيهاى اساسى وى در قرآن شناسى، به ويژه در منابع مربوط به شيعه باشد؛ اما از آنجا كه تأثير و تقدّم وى در اسلام شناسى و قرآن پژوهى غربيان بسيار بيشتر بوده است، لزوم شناخت و سنجش نقادانه اين پيشينه براى ما مهم تر مى نمايد.
6 . ترجمه حاضر دراصل برپايه متن آلمانى انجام گرفته، و در مواردى با ترجمه عربى جورج تامر تطبيق داده شده است؛ چراكه ترجمه عربى در چاپ كنونى اش، افتادگى هاى فراوان و گاه اشتباهات بيّن و پيش پاافتاده دارد.
نشانى آيات قرآنى در متن آلمانى بنابه رسم روزگار نُلْدكه و شوالى به قرآن چاپِ فلوگل (لايپزيك، 1834م) است كه تا آن زمان دقيق ترين شماره گذارى از آيات قرآن را داشته است. اما از زمان انتشار مصحف قاهره در 1344ق/ 1925م ، و پس از آن، با فراگيرشدن مصحف مدينه در جهان اسلام، امروزه ديگر هيچ محقّقى حتى در غرب شماره گذارى قرآن فلوگل را مبناى خود قرار نمى دهد. از اين رو در ترجمه حاضر نشانى تمامى آيات قرآنى به روش شماره گذارى مصحف قاهره برگردانده شده است.
مؤلفان، در موارد بسيارى ، به بخشهاى ديگر كتاب و يا پاورقى هاى خود در جاى

1.در اين باره ر . ك : «تحليل ادبىِ قرآن، تفسير و سيره : نگاهى به روش شناسى جان وَنْزْبرو»، اَندرو ريپين، ترجمه: مرتضى كريمى نيا، پژوهشهاى قرآنى، سال ششم، شماره پياپى ۲۳ ـ ۲۴، پاييز و زمستان ۱۳۷۹، ص ۱۹۰ ـ ۲۱۷؛ «ملاحظاتى بر كتاب مطالعات قرآنى»، ويليام گراهام، ترجمه: مرتضى كريمى نيا، آينه پژوهش، سال يازدهم، ش ۵، شماره پياپى ۶۵، آذر ـ دى ۱۳۷۹، ص ۵۳ ـ ۴۶.

2.اين دو كتاب كه به روشنى تأثير تاريخ قرآنِ نُلدكه ـ شوالى در آنها هويداست ، عبارت اند از: در آستانه قرآن، رژى بلاشر، ترجمه: محمود راميار، چاپ اول، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ۱۳۵۹، ۳۲۶ ص ؛ درآمدى بر تاريخ قرآن، ريچارد بل، بازنگرى و بازنگارى : و. مونتگمرى وات، ترجمه: بهاء الدين خرمشاهى، چاپ اول، قم: سازمان اوقاف و امور خيريه، مركز ترجمه قرآن مجيد به زبانهاى خارجى، ۱۳۸۲. ۲۷۶ص.

صفحه از 94