زمانى كه از زمينه صدور آنها آگاه شويم معنايى دقيق تر و قابل قبول از همان حديث برداشت خواهيم نمود، و مراد حقيقى آن روشن خواهد شد در ضمن مثال به توضيح مطلب مى پردازيم.

مثال اوّل: حديث منع ارث گذارى

۰.عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ايّما رجل ترك دينارين فهما كىّ بين عينيه ^۱ ؛

۰.پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:هر كس دو دينار از خود بجا بگذارد، آن دو داغى مى شود ميان دو چشمانش.

ظاهر اين روايت، از باقى گذاردن ارث در دنيا نهى كرده و معناى بعيدى را تفهيم مى كند؛ اما وقتى كه از زمينه و سبب آن آگاه شويم چنين تصورى نخواهيم داشت.
عن عبدالرحمن بن الحجاج، عمن سمعه ـ و قد سماه ـ عن ابى عبداللّه صلى الله عليه و آله قال: سالته عن الزكاه ما يأخذ منها الرّجل؟ و قلت له: انّه بلغنا انّ رسول اللّه صلى الله عليه و آله قال: ايّما رجل ترك دينارين فهما كى بين عينيه. قال: فقال: اولئك قوم كانوا اضيافا على رسول اللّه صلى الله عليه و آله فاذا امس قال صلى الله عليه و آله: يا فلان اذهب فعش هذا فاذا اصبح قال: يا فلان اذهب فغد هذا. فلم يكونوا يخافون ان يصبحوا بغير غداء ولا بغير عشاء فجمع الرجل فهم دينارين، فقال رسول اللّه صلى الله عليه و آله فيه هذه المقاله؛ فان النّاس انما يعطون من السنه السته فللرجل ان يأخذ ما يكفيه و يكفى عياله من السنه الى السنه^۲؛عبدالرحمان بن حجاج از مردى كه اين حديث را شنيده ـ و خود البته نامش را ذكر كرده ـ از امام صادق عليه السلام روايت كرد كه: از آن حضرت پرسيدم كه شخص تا چه اندازه مى تواند زكات بگيرد؟ و همچنين گفتم سخنى از پيامبر خدا به ما رسيده كه فرمود: «هر كس از دنيا برود و دو دينار از او باقى بماند همان، داغى (سوختگى) وسط چشمان او خواهد شد». راوى گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: (اين حديث) درباره گروهى بود كه ميهمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهبودند، چون شب فرا مى رسيد هر يك را چيزى مى داد و مى فرمود: فلانى برو، و اين پول را صرف تهيه شام خود كن و چون بامداد مى شد باز چيزى مى داد و مى فرمود: فلانى برو و با اين پول نهارى بخور، اما آنان هراسى نداشتند كه روز و شب بدون غذا بمانند، تا اينكه يكى از آنان دو دينار پس انداز كرد، و پيغمبر صلى الله عليه و آله اين جمله را در حق او فرمود، پس البته به مردم خرج يك سال تمام داده مى شود و شخص نيازمند مى تواند به اندازه اى كه مخارج او را از آغاز تا پايان آن تامين كند زكات بگيرد.
بنابراين، وقتى شرايط و جوّ صدور روايت مورد بررسى قرار گرفت، غرابت و استبعادى كه در ابتداى امر در ذهن شكل گرفته بود برطرف شد.

مثال دوم: حديث ولد الزنا شرّ الثلاثه

۰.از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت شده است كه فرمود: