جنازه يهودى و هم يبكون عليه فقال: انتم تبكون و انه ليعذب 1 (أى يعذب باعماله التى اقترفها فى حال حياته 2 )؛ هشام بن عروه از پدرش نقل كرده كه گفت: نزد عايشه قبول ابن عمر نقل شد كه گفته بود: «ميت با گريه خانواده اش عذاب مى بيند» پس عايشه گفت: خدا ابا عبدالرحمن را رحمت كند چيزى شنيده است ولى خوب به خاطر نسپرده است. همانا بر رسول خدا جنازه شخصى يهودى را عبور مى دادند و براى او گريه مى كردند. پيامبر فرمود: شما گريه مى كنيد در حاليكه او عذاب مى بيند (يعنى بواسطه اعمال خودش در حال حيات عذاب مى بيند).
بنابراين وقتى زمينه صدور حديث مورد بررسى قرار مى گيرد روشن مى شود كه حديث منقول از ابن عمر تصحيف و تحريف شده است. پس مى توان از راه شناخت زمينه صدور تصحيف برخى احاديث را كشف نمود و در صحيح بخارى پيرامون زمينه صدور همين روايت نقل شده است كه:
عن هشام عن ابيه قال: ذكر عند عايشه رضى اللّه عنها ان ابن عمر رفع الى النبى صلى الله عليه و آله ان الميت يعذب فى قبره ببكاء اهله، فقالت: انّما قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله: انه ليعذب بخطيئته و ذنبه و ان اهله ليبكون عليه الان 3 .
از هشام از پدرش نقل كرده كه گفت: نزد عايشه گفته شده كه ابن عمر حديثى را مرفوعا از پيامبر اكرم نقل كرده كه «ميت در قبر خويش به سبب گريه خانواده اش عذاب مى بيند». عايشه گفت: همانا پيامبر گفت كه ميت به جهت خطاها و گناهانش گذشته اش عذاب مى كشد در حالى كه خانواده اش اكنون بر او گريه مى كنند.
9 . شناخت مفاهيم و معانى عصرى واژگان
برخى لغات و كلمات در زمان صدور روايات داراى معانى خاصى بوده كه در اثر گذشت زمان و تحول در لغات و اصطلاحات، معانى آنها تغيير كرده است و ما حديث را به معناى امروزى آن ترجمه مى كنيم در حالى كه حديث به معنايى صادر شده كه در عصر صدور به كار مى رفته است؛ براى نمونه، در روايت آمده است:
عن مسمع عن ابى عبداللّه عليه السلام قال فيما اخذ رسول اللّه صلى الله عليه و آله من البيعه على النساء ان لا يحتبين ولا يقعدن مع الرجال فى الخلاء۴؛پيامبر اسلام از زنان مسلمان تعهد گرفته كه با مردان در خلوت جمع نشوند.
از اين روايت استفاده شده كه با هم بودن يك مرد و زن در جاى خلوت صحيح نيست؛ اما
1.صحيح مسلم، ج ۳، ص ۴۴.
2.الحديث النبوى بين الروايه و الدرايه، ص ۵۷.
3.صحيح البخارى، ج ۵، ص ۹.
4.وسائل الشيعه، ج ۲۰، ص ۱۸۵.
