اين تأمرنى ان اشترى، فى جهنيه ام فى مزينه، ام فى ثقيف، ام فى قريش؟ فقال رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الجوار، ثم الدار. الرفيق، ثم السفر ¹ ؛ على بن ابيطالب عليه السلام فرمود: مردى خدمت رسول اللّه صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى رسول خدا قصد دارم خانه اى خريدارى كنم، مى فرماييد در كجا خريدارى كنم، در محله جهينه، يا محله مزينه، در ثقيف، يا در محله قريش؟ رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اول همسايه (خود را انتخاب كن) سپس خانه را، اول رفيق (انتخاب كن) سپس سفر برو.
مشابه همين حديث در اندرزهاى لقمان نيز آمده است ² .
ب . و نيز ممكن است مقصود از حديث «الجار ثم الدار» اين باشد كه در دعا كردن اول همسايه را دعا كنيد سپس اهل خانه را، چنانكه زمينه و سبب صدور اين حديث درباره حضرت زهرا(س) مؤيد همين معناست.
الحسين بن على عليه السلام عن اخيه الحسن بن على عليه السلام: رايت امّى فاطمه عليهماالسلام قامت فى محرابها ليله جمعتها، فلم تزل راكعة ساجدة حتى اتضح عمود الصبح و سمعتها تدعوا للمؤمنين و المؤمنات و تسميهم و تكثر الدعاء لهم و لا تدعوا لنفسها بشى، فقلت لها: يا اماه لم لا تدعون لنفسك كما تدعون لغيرك؟ فقالت: يا بنى: الجار ثم الدار ³ ؛ امام حسين بن على عليه السلام از برادرش امام حسن بن على عليه السلام نقل مى كند كه: ديدم مادرم فاطمه عليهماالسلامدر شب جمعه اى در محراب عبادت ايستاده و دائم در حال ركوع و سجود است تا اينكه صبح شد و مى شنيدم كه زنان و مردان مؤمن را دعا مى كرد و آنها را نام مى برد و برايشان بسيار دعا مى كرد و براى خود دعا نمى كرد، پس گفتم: اى مادر چرا همانگونه كه به ديگران دعا مى كنى براى خودت دعا نمى كنى فرمود: اى فرزندم، اول همسايه سپس خانه.
بنابراين اگر از زمينه صدور روايت، آگاهى نداشته باشيم، معناى حديث براى ما مبهم است و نمى دانيم گوينده آن چه مقصودى دارد؛ اما با شناخت زمينه صدور مقصود كلام براى ما آشكار مى گردد.

نمونه دوم

۰.قيل لعلى عليه السلام لو غيرّت شيبك يا اميرالمؤمنين فقال عليه السلام الخضاب زينه و نحن قوم فى مصيبه ^۴ ؛

۰.به حضرت على عليه السلام گفتند: اى اميرالمومنان چه مى شد اگر موى خود را رنگين مى كردى؟ فرمود: رنگ كردن مو آرايش است و ما در سوگ به سر مى بريم.

در اين حديث، جمله «نحن قوم فى مصيبه» مبهم است و معلوم نيست مقصود حضرت از اين كلام چيست؟ به همين جهت سيد رضى(ره) در شرح حديث مى گويد: چون حضرت