8. فلسفه آفرينش
متكلّمان در بحث تكليف، پيش از بيان وجه تكليف انسان، به بحث پايهاى غرض و حُسن اصل آفرينش مىپردازند. از نظر كلامى، آفرينش هدفمند است و هدف از آن، سود رساندن به غير است. از همين رو، آفرينش نيكوست. و چون خدا بى نياز مطلق است، بنا بر اين، سود مورد نظر به آفريده مىرسد نه خداى سبحان.۱ سديد الدين حمصى، ديدگاه فلاسفه مبنى بر بدون غرض بودن افاضه خير از خدا به غير را گزارش۲
1.ر.ك: الذخيرة فى علم الكلام، ص ۱۱۱؛ الاقتصاد فيما يتعلّق بالاعتقاد، ص ۶۲ - ۶۳؛ تقريب المعارف، ص ۱۱۴؛ المنقذ من التقليد، ج۱، ص ۲۳۷. متكلّمان، سه راه تفضّل، عوض و ثواب را براى رسيدن سود از خدا به انسان مطرح مىكنند. براى نقل اجماع معتزله در اين باب، ر.ك: مقالات الاسلاميين، ج ۱، ص ۳۱۷.
2.عبارت وى در گزارش ديدگاه فلسفى اين است: «إنّما المنعم فى الحقيقة هو الذى يفيض من ذاته الخير على الغير لا لغرض على ما يقوله الفلاسفة». در باره اعتقاد فلاسفه در اين باره در اعتقاد نامه حكيمان سهروردى آمده است: «اللَّه تعالى منزه عن الأغراض و عن تعلّق غرضه بشىء فاذن لايكون فعله بناء على غرض بل ذاته يقتضى (تفيض خ ل) الوجود» (رسالة فى اعتقاد الحكماء، ص ۲۴).
