خود بود، قم با سكونت اعراب، مشى مذهبى خود را برگزيد، ۱ و به طور قطع در آنجا يك نفر سنّى هم يافت نمىشد. ۲ نام قديم قم در كتاب ياقوت، «كمندان» آمده كه اعراب، پارهاى از حروف آن را حذف نموده و آن را قم ناميدند. ۳
از مهمترين خاندانهاى عرب مقيم قم، طايفه اشعريان بودهاند كه شمار آنان به شش هزار تن مىرسيد و اعتقاد اين طايفه به تشيّع و روحيه ضد اُموى آنها در تاريخ ثبت شده است. ۴
در مورد آمدن اشعريان به قم و ساكن شدن آنان چنين روايت شده است:
چون عرب اشعريان به قم آمدند، در جوانب قم در خيمههايى از موى نزول كردند. چون در اين ناحيت متمكّن شدند، در صحارى هفت ده خطه و منزل ساختند و سراها و بناها و... بنا كردند و فرود آمدند و آن هفت ده: ممجان، قزدان، مالون، جمر، سكن، جلنبادان و كميدان است كه اليوم قصبه و محلّتهاى قم است. چون عرب به قم متمكّن شدند و قرار گرفتند و اعقاب و اولاد ايشان به قم بسيار شد و ضيعتهاى بسيار را مالك شدند و بعضى از ضيعتهاى همدان، رى و اصفهان با آن جمع كردند كه اليوم بدان معروف و مشهورند. ۵
قم در سال 83 ق، به دست بنى سعد بن مالك اشعرى، به صورت شهرى در آمد و فرزند عبد اللَّه بن سعد - كه امامىمذهب و تربيت يافته كوفه بود - ، به قم انتقال يافت و در گرايش مردم به تشيّع، نقش مهمّى ايفا كرد. ۶ همچنين اكثر منابع، وجود شيعيان اثنى عشرى را در اين منطقه تأييد كردهاند.
ابن حوقل در قرن چهارم هجرى، ضمن توصيف شهر قم مىگويد:
جميع اهل آن بر مذهب شيعهاند، و اغلب مردم آنجا از عرب و زبانشان
1.ر.ك: تاريخ قم، ص ۲۷.
2.ر.ك: معجم البلدان، ج ۴، ص ۱۶۰.
3.ر.ك: همان، ج ۱۵، ص ۱۷۵.
4.تاريخ قم، ص ۲۴۰.
5.همان، ص ۲۳ و ۲۸.
6.معجم البلدان، ج ۱، ص ۱۶۰.
